İnkılap Tarihi Dersi 1. Ünite Ders Notları

İnkılap Tarihi Dersi 1. Ünite Ders Notları

12. Sınıf İnkılap Tarihi Dersi  ile alakalı hazırladığımız ders notlarının ilki olan İnkılap Tarihi Dersi 1. Ünite Ders Notları sayfamızda 20. yy Başlarında Osmanlı devleti ve dünya ders notlarını ekliyoruz. 20. yy Başlarında Osmanlı devleti ve dünya ders notları kısa özet şeklinde verdiğimiz bu notlar son derece işinize yarayacaktır. 20. yy Başlarında Osmanlı devleti ve dünya Konu tarama testlerini ve  20. yy Başlarında Osmanlı devleti ve dünya kitap cevapları için ilgili makalelere tıklayabilirsiniz. Ayrıca ihtiyacınız olan ders Notu başka Üniteye ait ise buradan genel kategoriye göz atabilirsiniz.

1.1. MUSTAFA KEMAL’İN HAYATI

-Mustafa Kemal, 1881’de Selanik’te doğdu.
-Babası Ali Rıza Efendi, annesi Zübeyde Hanım’dır.
-Anne tarafından dedesi Feyzullah Ağa, Karaman’dan Rumeli’ye gelen Konyar yörüklerindendir.
-Baba tarafından dedesi Hafız Ahmet Efendi ise, 15. yüzyıllarda Anadolu’dan Makedonya’ya yerleştirilmiş Kocacık yörüklerindendir.
-Milis subaylığı, Vakıflar İdaresi’nde kâtiplik ve kereste ticareti yapan Ali Rıza Efendi, 1871 yılında Zübeyde Hanım’la evlendi.
-Bu evlilikten Fatma, Ömer, Naciye, Ahmet ve Makbule adlarını verdikleri çocukları dünyaya gelir.
-Makbule dışındakiler, küçük yaşlarda vefat ederler.
Mustafa Kemal ve Selanik
-Mustafa Kemal’in doğduğu ve 1896 yılına kadar kaldığı Selanik, çok farklı etnik unsuru ve dini bir arada barındıran bir şehirdi.
-Selanik’in bir ticaret kenti olması, Avrupa’da gelişmelerin takip edilmesini kolaylaştırıyordu.
-Ancak kültürel açıdan fayda sağlayan bu özellik, siyasi açıdan sıkıntılara sebep oluyordu.
-Milliyetçilik isyanlarının devam ettiği yıllarda 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı çıkmıştı.
-Savaş sonrası imzalanan Berlin Antlaşması ile Sırbistan, Karadağ ve Romanya bağımsız oldu.
-Berlin Antlaşması’nda alınan bir karar da Makedonya’da ıslahat yapılmasıydı.
-Zamanla yapılan ıslahatları yeterli bulmayan Avrupalı Devletler, bir taraftan Osmanlı Devleti’ne baskı
uygularken diğer taraftan da isyan hareketlerini destekliyorlardı.
-Mustafa Kemal, Selanik’te farklı kültürleri tanımış, Osmanlı Devleti’nin sorunlarının konuşulup tartışıldığı, yeni fikir ve düşüncelerin oluştuğu bir ortamda yetişme imkânı bulmuştur.

Mahalle Mektebi – Şemsi Efendi İlkokulu
-Küçük Mustafa, öğrenim çağına gelince Hafız Mehmet Efendi’nin mahalle mektebinde öğrenime başladı, sonra babasının isteğiyle Şemsi Efendi Mektebi’ne geçti.
-Mustafa Kemal, Şemsi Efendi Okulu’nda eğitim hayatına devam ederken babası Ali Rıza Bey vefat etti.
-Ekonomik sıkıntılar yaşayan Zübeyde Hanım, Langaza’da yaşayan ağabeyi Hüseyin Ağa’nın yanına
gitti.
-Ancak Zübeyde Hanım, oğlunun öğreniminin yarıda kalmasına üzülüyordu.

Selanik Askerî Rüştiyesi
-Zübeyde Hanım, Mustafa Kemal’i eğitim için Selanik’e teyzesinin yanına gönderdi.
-Mustafa Kemal, Selânik Mülkiye Rüştiyesi’ne kaydoldu.
-Ancak kısa bir süre sonra bu okuldan ayrıldı.
-Onun isteği, askerî bir okula gitmekti.
-1893 yılında Askeri Rüştiye’ye girdi.
-Bu okuldaki Matematik öğretmeni Mustafa Bey adına “Kemal” i ilave etti.

Manastır Askerî İdâdisi
-Mustafa Kemal, Askeri Rüştiyeyi 1895 yılında bitirdikten sonra, Manastır’daki Askeri İdadi’ye girdi.
-Çok kültürlü yapısıyla dikkat çeken Manastır, Osmanlı Devleti’nin batıya açılan önemli şehirlerindendi.
-3. Ordu’nun merkezinin burası olması, şehrin gelişmesine de katkı sağlamıştı.
-Manastır’ın bir özelliği de, II. Abdülhamit’e muhalif olanların güçlü olarak yaşadığı bir yerdi.
-Pek çok meşrutiyet yanlısı Osmanlı subayı, İttihat ve Terakki’ye üye olmuşlardı.
-Mustafa Kemal, 1898 yılında Manastır Askeri İdadi’sini bitirdi.

Mustafa Kemal’in Fikir Hayatını Etkileyen Yabancı Düşünürler
-Voltaire
-Rousseau

Mustafa Kemal’in Fikir Hayatını Etkileyen Yerli Düşünürler
-Namık Kemal
-Ziya Gökalp
-Tevfik Fikret
-Celal Nuri

İstanbul Günleri – Harp Okulu
-İstanbul, Osmanlı Devleti’nin başkenti ve batıya açılan yüzüydü.
-Çok kültürlü bir şehir olan İstanbul, aynı zamanda muhaliflerin de merkezi durumundaydı.
-Osmanlı Devleti’ni içinde bulunduğu kötü durumdan kurtarmak amacıyla
-Askeri Tıbbiye’de okuyan bir grup genç, 1889’da İttihat ve Terakki Cemiyeti’ni kurdu.
-Cemiyet, kısa sürede Harbiye’de ve diğer okullarda yayıldı.
-Mustafa Kemal, bu muhalif hava içinde 1899’da İstanbul’a gelerek Harbiye’nin hazırlık sınıfına kaydoldu.
-Bu dönemde yasak olduğu için gizlice okunan Namık Kemal şiirlerinden hürriyetçi fikirler edindi.
Harp Akademisi – İstanbul
-Mustafa Kemal, 1902 yılında teğmen rütbesiyle Harp Akademisi’ne başladı.
-Akademi’de Fransızca dersleri aldı.
-Yurtdışından Jön-Türk gazeteleri ve Fransızca gazeteler getirterek arkadaşlarının da okumasını sağlıyordu.
-El yazısıyla gazete hazırladı ve bundan dolayı sözlü uyarı aldı.
-11 Ocak 1905’te Kurmay Yüzbaşı rütbesiyle Harp Akademisi’ni bitirdi.

BELLİ BAŞLI FAALİYETLERİ
-Mustafa Kemal, Akademi’den mezun olduktan sonra Makedonya’da görev beklerken, Meşrutiyetçi
fikirlerinden dolayı Şam’a gönderildi.
-Mustafa Kemal, Şam’da 5. Ordu’da görev yaptı.
-Arkadaşları ile Şam’da Vatan ve Hürriyet adında bir dernek kurdu.
-Ancak Şam; Mustafa Kemal’in istediği siyasi ortama sahip değildi.
-Arap kabileler arasında sürekli isyan vardı.
-Osmanlı Devleti, bu isyanları bastırmada zorlanıyordu.
-Bu sebeple; Mustafa Kemal, Osmanlıcılık fikrinin geçerliliğini kaybettiğini anladı.
-Mustafa Kemal, düşüncelerini gerçekleştirme imkânı bulmayacağı için gizlice Şam’dan ayrılarak Makedonya’ya geçti.
-Mustafa Kemal, Makedonya’da Vatan ve Hürriyet Cemiyeti’nin bir şubesini açtı.
-Bir süre sonra tekrar Şam’a döndü.
-1907’de Şam’daki stajını bitirip Kolağası rütbesiyle Makedonya’ya tayin edildi.
-Mustafa Kemal, siyasi faaliyetlerini İttihat ve Terakki Cemiyeti’nde sürdürdü.
-Fakat bir süre sonra İttihat ve Terakki Cemiyeti’yle fikir ayrılığı yaşadı.
-Mustafa Kemal’e göre; İttihat ve Terakki, gizli bir cemiyet olmaktan çıkıp, partileşmeliydi.
-Ordu, siyasetten arındırılmalıydı.
-Bu görüşleri sebebiyle Mustafa Kemal, Trablusgarp’ta düzeni sağlama bahanesiyle Selanik’ten uzaklaştırıldı.
-Trablusgarp’taki görevini başarıyla tamamlayan Mustafa Kemal, Selanik’e döndü.
-1909’da 3. Ordu’nun Selanik Tümeni Kurmay Başkanlığına atandı.
-19 Nisan 1909’da İstanbul’a giren Hareket Ordusu’nda Kurmay Başkanı olarak görev aldı.
-1910 yılında Fransa’da düzenlenen Picardie Manevraları’na katılacak heyete seçildi.
-Mustafa Kemal’in İttihat ve Terakki ile yaşadığı fikir ayrılığı onun 1913’te Sofya ataşemiliterliğine atanmasına neden oldu.
-Bulgaristan’da Türklerin morallerini güçlendirmek, onların Osmanlı Devleti’ne bağlılıklarını daha da artırmak ve Bulgar ordunun durumunu incelemek için geziler yaptı.
-Gittiği yerlerde coşkuyla karşılandı, toplantılara katıldı.
-Mustafa Kemal, Sofya’dayken Birinci Dünya Savaşı başladı.

1.2. XX. YÜZYIL BAŞLARINDA OSMANLI DEVLETİ

1.2.XX. YÜZYIL BAŞLARINDA OSMANLI DEVLETİ
1.2.1. Siyasi Durum

-Osmanlı Devleti XIX. yüzyıldan itibaren Fransız İhtilali ve Sanayi İnkılabı’nın etkisiyle yaşanan gelişmeler
karşısında çok zor durumda kalmıştır.
-Bir taraftan devletin sınırları içerisinde yer alan azınlıkların isyanları ,diğer taraftan da sömürgecilik
rekabetinde olan Avrupalı devletlerin Osmanlı topraklarını işgale başlamaları toprak kayıplarını artırmıştır.
II. Meşrutiyet’in İlanı:
– İttihat ve Terakki Cemiyeti ,Mason ve İtalyan Carbonari (Karbonari) teşkilatlarını örnek alarak kurulan bir
örgüttür.- Mekteb-i Tıbbiye öğrencileri tarafından Yeni Osmanlılar çizgisinde teşkilatlanan cemiyet
cemiyet üyeleri II.Abdülhamid’e karşıydı.
-İttihat ve Terakki Cemiyeti Fransız İhtilali’nin düşüncelerini kendilerine örnek almıştı.
-Meşrutiyet’i ilan edip Mebusan Meclisinin açılmasını sağlamak istiyorlardı.
-İngiltere ve Rusya’nın Reval’de bir araya gelerek Makedonya ve Boğazlar konusunda yaptıkları görüşmeler,
İttihat ve Terakki Cemiyeti üyelerini tedirgin etmişti.
-Devleti dağılmaktan kurtarmak için bir an önce Meşrutiyet’in ilan edilmesi gerektiğini düşünen cemiyet üyeleri
ayaklandılar
-II. Abdülhamit yeniden Meşrutiyet’i ilan etti (23 Temmuz 1908) ve Kanun-ı Esasi (1876 Anayasası) yeniden
yürürlüğe girdi.
-Bulgaristan’ın bağımsız olması (1908),
-Bosna Hersek’in Avusturya tarafından işgal edilmesi (1908)
– Girit’in Yunanistan’a katılması (1908)
-II. Meşrutiyet Dönemi’nde İttihat ve Terakki Cemiyeti dışında; Osmanlı Ahrar Fırkası, İttihad-ı Muhammedi
Fırkası, Fedakaran-ı Millet, Heyeti-i Müttefika-i Osmaniye Fırkası gibi birçok cemiyet kurularak ilk kez çok
partili hayata da geçildi.
-Bulgaristan’ın bağımsız olması (1908), Bosna Hersek’in Avusturya tarafından işgal edilmesi (1908) ve Girit’in
Yunanistan’a katılmasıyla (1908) beraber yaşanan olumsuzluklar, iç politikadaki huzursuzluğu daha da artırdı.
– Meşrutiyet yönetimine karşı olanlar tarafından 31 Mart Ayaklanması (13 Nisan 1909) çıkarıldı. —
-Ayaklanma komutanlığını Mahmut Şevket Paşa’nın yaptığı kurmay başkanlığını Mustafa Kemal’in yaptığı
Selanik’ten gelen Hareket Ordusu tarafından bastırıldı.
– Bu olaydan sonra II. Abdülhamit tahttan indirildi ve yerine Mehmet Reşat (V. Mehmet) tahta çıkarıldı.
-31 Mart Ayaklanması’nın bastırılmasından sonra İttihat ve Terakki Cemiyetinin ülke yönetimindeki etkisi daha
da arttı.
-Osmanlıcılık ve İslamcılık akımlarının sonuçsuz kaldığını gören İttihat ve Terakki Cemiyeti, Türkçülük
politikasına ağırlık verdi.
-II. Abdülhamit, 31 Mart olayı sonunda tahttan indirilince yerine ittihatçıların istediği Sultan V. Mehmet Reşat tahta çıktı.
-Bu dönem ittiat ve Terakki Partisi’nin Osmanlı iç ve dış siyasetinde hakim olduğu dönem olarak bilinir.
-Osmanlı Devleti’nin yıkılışında da bu dönemde yapılan savaşların etkisi büyük olmuştur.
Trablusgarb Savaşı (1911-1912)
-1870 yılında birliğini kuran İtalya, sömürge yarışından kopmamak gayesi ile, Kuzey Afrika’ya göz dikmişti.
-Tunus ve Habeşistan bölgesinde umduğunu bulamayınca, Trablusgarb’a yönelmişti.
-Batılı güçler İtalya’yı Almanya’ya karşı desteklemeleri ile teşvik ettiler.
-Rusya ile İtalya arasında 1909’da Racconigi Anlaşması ile İtalya Trablusgarb’ın kendi topraklarına yakınlığı ve Osmanlı Devleti’nin de bu bölgeye ilgisizliği sonunda, Osmanlı Devletine gönderdiği bir nota ile Trablusgarb’daki İtalyan’lara bazı ayrıcalıklar istedi. İstekleri kabul edilmeyince 28 Eylül 1911’de İtalya Trablusgarb’ı işgal etti.
Savaşın gelişimi:
İtalya Trablusgarb’ta Rusya’da Boğazlarda etkili olacaktı.
Bunun etkisi ile Osmanlı Devleti Trablusgarb’ı yeterince savunamadı. M. Kemal, Feti Bey ve Enver Paşa Derne,
Tobruk ve Bingazi’de başarılı mücadeleler yaptılar.
-M. Kemal’in emperyalist devletlere karşı ilk mücadelesidir.
– Bu gelişme üzerine İtalya 12 adaya saldırdı. Çanakkale Boğazı’nı ablukaya aldı.
– Osmanlı Devleti bunun üzerine barış yapmak zorunda kaldı.
Ouchy (Uşi) Antlaşması imzalandı (18 Ekim 1912).
I. Balkan Savaşı (1912)
-Osmanlı Devletini Balkanlardan atmak, (Haçlı zihniyeti.)
-Rusya’nın (Bulgaristan, Karadağ, Sırbistan ve Yunanistan ile) Pansvalizm politikasını gerçekleştirme
düşüncesi.
-Ortadoksların birliği düşüncesi.
-Milliyetçilik akımının etkisi.
-Osmanlı Devleti’nin Trablusgarb’ta, İtalya’ya yenilmesi.
-Balkan Devletleri’nin sınırlarını genişletme isteği.-I. Balkan Savaşı ilk olarak 8 Ekim 1912 yılında Karadağ’ın Osmanlı Devletine savaş açması ile başladı.
– Romanya savaşa katılmayan tek Balkan Devletidir.
-Osmanlı Devleti-Karadağ, Bulgaristan, Sırbistan ve Yunanistan ile savaştı.
-Osmanlı Devleti savaşa hazırlıksız yakalandı.
-Bütün cephelerde yenildi.
-En karlı çıkan devlet Bulgaristan oldu.
-İçteki ittihatçı-itilafçı parti çekişmesi yenilginin asıl nedeni oldu.
-Ordu siyasete karıştı.
-Arnavutluk bağımsızlığını ilan etti.
-Bulgarlar Çatalca’ya kadar ilerledi.
-Osmanlı Devleti Ateşkes istedi.
Londra Antlaşması (30 Mayıs 1913)
I.Balkan Savaşını durduran antlaşmadır.
Bu antlaşmaya göre;
– Midye-Enez hattı batısındaki tüm Rumeli toprakları Balkan devletlerine bırakıldı.
– Arnavutluk ve Ege adalarının durumunu Avrupa’nın büyük devletleri belirleyecek.
– Selanik, Güney Makedonya ve Girit Yunanistan’a verilecek.
– Bütün Trakya (Kalava ve Dedeağaç dail) Bulgaristana verilecek.
– Makedonya Sırbistan’a verilecektir.
II. Balkan Savaşı (1913)
I. Balkan Savaşı sonunda Osmanlı Devletinden alınan toprakları paylaşmasında çıkan
anlaşmazlık.
Savaşın gelişimi
-Sırbistan’ın Arnavutluğu alma isteği,
-Makedonya’nın Bulgaristan’a bırakılması, Sırbistan ve Yunanistan’ın buna karşı çıkmaları, Romanya
ve Karadağ’ın da yanlarında yer alması.
-Bu kargaşadan faydalanan Osmanlı Devleti Edirne’yi Meriçe kadar ele geçirdi.
-Bu savaşa I. Balkan Savaşına katılmayan Romanya da katıldı.
-Balkan Devletleri kendi aralarında bu savaşın bitirilmesi için anlaşmaya vardılar.
Bükreş Antlaşması ( 10 Ağustos 1913)
Balkan Devletlerinin kendi aralarında yaptıkları bu antlaşma ile Bulgaristan; Romanya, Yunanistan ve
Sırbistan’a bir kısım toprakları bıraktı.
Balkan Devletleri ile Osmanlı Devleti arasında da ayrı ayrı antlaşmalar yapıldı.
I.İstanbul Antlaşması (29 Eylül 1913)
-Bulgaristan ile Osmanlı Devleti arasında yapıldı.
– Edirne, Kırlareli ve Dimetoko Osmanlılara bırakıldı.
– Bulgaristan Türklere her türlü din, mezep ve ibadet hürriyeti verdi.
– Meriç Nehri sınır kabul edildi.
– Kavala ve Dedeağaç Bulgaristan’a kaldı.
Atina Antlaşması (14 Kasım 1913)
– Yunanistan ile Osmanlılar arasında yapıldı.
– Adalar sorunu çözüldü.
– Ege Adaları Yunanistan’a bırakıldı.
II. İstanbul Antlaşması (13 mart 1914)
-Sırbistan Osmanlı Devleti arasında yapıldı. Sırbistan’daki Türklerle ilgili düzenlemeler yapıldı.
– Balkan Devletleri ile ayrı ayrı anlaşmalar yapıldı.
– Balkanlarda Türk azınlıklarının hak ve hürriyetleri garanti altına alındı.
– Balkanlarının siyasi haritasında önemli değişiklikler oldu.
– Osmanlı Devltinin ordu yapısında önemli değişikliklere gidildi.
– Osmanlı Devletinin çöküşü hızlandı.
– Bulgaristan’ın Rusya ile arası açılmıştır.
Balkan Savaşlarının Önemi
– Balkan devletleri önemli amaçlarına ulaştılar.
– Balkanlarda Osmanlı varlığı Meriç’in doğusu ile sınırlı kaldı.
– Balkanlarda binlerce Türkün korumasız kalması ve Anadolu’ya göç hareketi başlattı.
– Ege adaları elden çıktı.
– Ege Denizi kontrolü kaybedildi.- Arnavutluk bağımsız oldu.
– Ordunun siyasete karışmasının zararları açıkça görüldü.
– Bugünkü Bulgaristan sınırı çizildi.
– Osmanlıcılık fikri geçersiz hale geldi.
– İttihat ve Terakki Partisi darbe yaptı.
– I. Dünya Savaşı’nın Balkanlardaki zemini oluştu.
-Osmanlı Devleti’ni dağılmaktan kurtarmak ve eski görkemli günlerine geri döndürmek amacıyla
çeşitli fikirler ortaya atılmıştır.
-Bu fikirlerin başlıcaları Osmanlıcılık, İslamcılık, Türkçülük ve Batıcılık olmuştur.
-Osmanlıcılık akımı; dil, din ve etnik farklılıkları gözetmeksizin devletin sınırları içerisinde yaşayan
bütün toplumları bir arada tutarak bir Osmanlı milleti yaratma amacını taşımaktaydı.
-Osmanlıcılık, Balkan milletlerinin isyan edip Osmanlı Devleti’nden ayrılmasıyla geçerliliğini yitirmiştir.
-İslamcılık ;hangi milletten olursa olsun bütün Müslümanları halifenin etrafında toplamayı amaçlar.
-Araplar gibi Müslüman milletlerin bağımsız devlet kurmak istemeleriyle önemini kaybetmiştir.
-Osmanlıcılık ve İslamcılık fikirlerinin devletin dağılmasını önlemek konusunda geçerliliğini yitirmesiyle
Türkçülük fikri önem kazanmıştır.
-Türkçülük ;Türkleri millî bir duygu etrafında birleştirmeyi amaçlamıştır.
-Türkçülük fikri Millî Mücadele’nin başarıya ulaşmasındaki en önemli faktörlerdendir.
-Batıcılık ise; Batı’nın siyasi, sosyal, ekonomik, kültürel görüşlerine uygun bir devlet anlayışını
savunur.
-Osmanlı Devleti’ni dağılmaktan kurtaramamıştır ama Batı’nın bilimsel ve teknik örnek alınması,
Türkiye Cumhuriyeti’nin gelişmesinde önemli bir etken olmuştur
1. 2. 2. Sosyal Durum
Balkan Savaşları sonrasında kaybedilen topraklarda büyük kitleler hâlinde Türkler bırakıldı.
Bu topraklarda kalan Türkler, gördükleri baskılar karşısında Anadolu’ya göç etti
Göçün yaratmış olduğu karmaşa da sosyal hayatı olumsuz etkiledi.
1.2. 3. Ekonomik Durum
-Avrupa devletleri Sanayi İnkılabı’yla beraber hızla ekonomik büyüme sağlarken Osmanlı Devleti kendi
sanayileşmesini gerçekleştiremedi.
– Avrupalı ülkelerin rekabetiyle açık pazar haline dönüştü.
-1854 yılından sonra Osmanlı Devleti’nin mali sıkıntıları giderek arttı ve Kırım Savaşı’nda ilk kez dışarıdan
borç alındı. Zamanla borç yükü arttı.
-Osmanlı Devleti, aldığı borçların faizini bile ödeyemeyince iflas ettiğini açıkladı.
– 20 Aralık 1881’de yayımlanan Muharrem Kararnamesi ile alacaklı olan devletler Düyûn-u Umumiye İdaresini
(Genel Borçlar İdaresi) kurdular.
Bu idarenin kurulmasıyla Osmanlı maliyesi alacaklı devletlerin denetimi altına girdi.
Osmanlı Devleti ekonomik bağımsızlığını kaybetti

1.3. I. DÜNYA SAVAŞI (1914-1918)

Nedenleri:
1. Avrupalı devletlerin sömürgecilik faaliyetleri, hammadde ve pazar rekabeti.
2. Almanya ve İtalya’nın sömürgeciliğe başlamaları.
3. İngiltere ve Fransa’nın, Almanya’ya karşı silahlanmaya başlaması.
4. Rusya’nın ideallerini gerçekleştirme isteği.
5. Balkanlar’da Slav – Germen çekişmesi.
6. Fransız İhtilali’nin doğurduğu milliyetçilik akımı.
7. Fransa’nın Alsace-Loraine’i Almanya’dan almak istemesi.
8. Avusturya-Macaristan prensinin Saraybosna’da bir Sırp milliyetçi tarafından öldürülmesi (28 Haziran 1914).

Dünya Savaşı Öncesi Oluşan Bloklar
İttifak (Bağlaşma) Bloğu
Almanya
Avusturya-Macaristan İmparatorluğu
İtilaf (Anlaşma)Bloğu
İtalya, İngiltere, Fransa, Rusya
NOT: İtalya, İttifak grubunda iken Antalya ve çevresinin kendisine bırakıldığı gizli Londra Antlaşması ile İtilaf Grubu’na geçmiştir.
NOT 2: Bulgaristan Çanakkale Savaşı’ndan sonra İttifak Grubu’na katılmıştır.

Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşı’na Girme Nedenleri
1. İttihatçıların Almanlara sempati duyması.
2. Alman desteği ile devletin kurtulacağına inanılması.
3. Osmanlı Devleti’nin Almanya ile gizli bir anlaşma yapması (2 Ağustos 1914).
4. Osmanlı Devleti’nin siyasi yalnızlıktan kurtulmak istemesi.
5. Osmanlı Devleti’nin, İngiltere ve Fransa’nın ekonomik baskılarından kurtulmak istenmesi.
6. Osmanlı Devleti’nin kaybettiği toprakları geri almak istemesi.
7. Osmanlı coğrafyasının jeopolitik önemi.

Almanya’nın Osmanlı Devleti’ni I.Dünya Savaşı İçine Çekme Nedenleri
1. Almanya’nın halifelik makamını kullanarak İngiliz ve Fransız sömürgelerindeki Müslümanları ayaklandırmak istemesi.
2. Almanya’nın yeni cepheler açarak İtilaf devletlerinin kendi üzerindeki baskısını hafifletmek istemesi.
3. Almanların, İngilizler’in Osmanlı toprakları üzerinden geçen Uzak Doğu sömürge yollarını ele geçirmek istemesi.
4. Almanya’nın Musul-Kerkük petrollerinden yararlanmak istemesi.
5. Almanya’nın, İtilaf devletlerinin Boğazlar yoluyla Rusya’ya yardım göndermesini önlemek istemesi.
6. Almanların İngilizlerden kaçan Goben ve Breslav adlı gemileri Osmanlı Devleti’ne sığınmıştır.
7. Osmanlı, gemileri satın aldığını açıklamış ve gemilerin adlarını Yavuz ve Midilli olarak değiştirmiştir.
8. Bu gemiler, Rusya’nın Sivastopol ve Odesa limanlarını bombalamıştır.
9. Ruslar bunun üzerine Karadeniz sahillerine ve Doğu Anadolu’ya saldırmıştır.

OSMANLI DEVLETİ’NİN I.DÜNYA SAVAŞI’NDA SAVAŞTIĞI CEPHELER
Topraklarımızda Savaştığımız Cepheler Topraklarımız Dışında Savaştığımız Cepheler
Kafkas Cephesi
Kanal Cephesi
Filistin-Suriye Cephesi
Irak Cephesi
Çanakkale Cephesi
Hicaz-Yemen Cephesi

Topraklarımız Dışında Savaştığımız Cepheler
Makedonya
Galiçya Cephesi
Romanya

Osmanlı devletinin 1. Dünya savaşında savaştığı cepheler
Kafkas Cephesi
Cephenin Açılma Nedenleri :
1. İttihatçıların Orta Asya’daki Türkleri birleştirme ve Hindistan’a kadar toprakları genişletme isteği.
2. Almanların Bakû petrollerini ele geçirmek için Osmanlı’yı kışkırtması.
3. Rusların Doğu Anadolu’ya saldırmasıyla mücadele başlamıştır (1 Kasım 1914).
4. Enver Paşa Sarıkamış’ta Ruslara karşı cephe açmıştır.
5. 90.000 asker Allahuekber Dağları’nda soğuktan donarak şehit olmuştur (Sarıkamış Faciası).
6. Ruslar, Doğu Anadolu’yu işgal etmiştir.
7. M. Kemal Muş ve Bitlis’i Ruslardan geri almıştır (1914).
8. Rusya’da Bolşevik İhtilali çıkmıştır (1917).
9. Rusya Brest Litowsk Antlaşması ile I.Dünya Savaşı’ndan çekilmiş; Kars, Ardahan ve Batum’u Osmanlı Devleti’ne bırakmıştır (3 Mart 1918).

Kanal Cephesi Cephenin Açılma Nedenleri :
1. Osmanlı Devleti’nin Mısır’ı İngilizler’den geri alma düşüncesi.
2. Osmanlı Devleti’nin, İngilizler’in Uzak Doğu sömürgeleriyle olan bağlantısını kesmek ve Süveyş Kanalı’nı ele geçirmek istemesi.
3. Cephede mücadele 3 Şubat 1915’te başlamıştır.
4. Almanya’nın desteği ile iki kez harekat düzenlenmiştir.
5. Osmanlı Devleti başarılı olamamıştır (1916).

Suriye ve Filistin Cephesi Cephenin Açılma Nedenleri :
1. Osmanlı Devleti’nin İngilizler’in Süveyş’ten kuzeye doğru ilerleyişini durdurmak istemesi.
2. İngilizler Halep’e kadar ilerlemiştir (1918).
3. Yıldırım Orduları Komutanı M.Kemal Paşa, İngilizler’i Halep’in kuzeyinde durdurmuştur.
4. Misak-ı Milli’nin Suriye sınırı çizilmiştir.

Irak Cephesi Cephenin Açılma Nedenleri :

1. İngilizler’in Rusya’ya yardım ulaştırmak istemesi.
2. İngilizler’in Musul-Kerkük petrollerine sahip olmak istemesi.
3. İngilizler’in Hint deniz yolunun güvenliğini sağlamak istemesi.
4. İngilizler’in Basra’ya çıkarma yapmasıyla başlamıştır.
5. Türk ordusu Kut-ül Amare’de başarılı olmuş ise de, İngilizler Bağdat’ı ele geçirmiştir (11 Mart 1917).

Çanakkale Cephesi Cephenin Açılma Nedenleri :
1-İtilaf Devletleri’nin Rusya’ya yardım göndermek istemesi.
2-İtilaf Devletleri’nin Boğazlar’ı ele geçirerek, Osmanlı’nın İttifak Devletleri ile bağlantısını kesmek ve Osmanlı’yı saf dışı etmek istemesi.
3-İtilaf Devletleri’nin Balkan devletlerini yanlarına çekmek istemesi
4-Osmanlı’nın Kafkas ve Kanal cephelerinden çekilmesinin sağlanmak istenmesi.
İngiliz ve Fransız donanmaları Çanakkale Boğazı’na saldırmış, savaş başlamıştır (19 Şubat 1915).
Mayınlı boğazlardan İtilaf Devletleri geçememiştir.
İtilaf Devletleri Gelibolu Yarımadası’na ve boğazın iki yakasına asker çıkarmıştır. Türk askeri Gelibolu, Conkbayırı, Anafartalar’da başarı elde etmiştir Mustafa Kemal bu cephede başarılar kazanmıştır.
Düşman askerleri sekiz ay sonra savaştan çekilmek zorunda kalmıştır (9 Ocak 1916).

Çanakkale Savaşı’nın Sonuçları :
1. I. Dünya Savaşı’nda Osmanlı, yalnız bu cephede başarılı olmuştur.
2. Çanakkale Savaşı, I. Dünya Savaşı’nın uzamasına neden olmuştur.
3. 500.000 insan ölmüştür.
4. M. Kemal; önce albay, daha sonra da general olmuş, yurt içinde ve dışında tanınmıştır.
5. Bulgaristan İttifak Devletleri yanında savaşa katılmıştır.
6. Rusya’da Bolşevik İhtilali olmuş, SSCB kurulmuştur.
7. Kafkas Cephesi kapanmıştır.
8. Zafer, tutsak milletlere bağımsızlık mücadelesinde bir örnek oluşturmuştur.

Hicaz-Yemen Cephesi Cephenin Açılma Nedeni :
1. Osmanlı Devleti’nin kutsal yerleri İngilizlerden korumak istemesi.
2. İngilizler Arapları Osmanlı aleyhine kışkırtmıştır.
3. Fahrettin Paşa İngilizler’le ve Mekke Emiri Şerif Hüseyin ile mücadele etmiş, başarılı olunamamıştır.

Galiçya, Romanya ve Makedonya Cephesi Cephenin Açılma Nedeni :
1. Osmanlı Devleti’nin; müttefiklerine (özellikle Almanlara) yardım etmek istemesi.
2. Osmanlı; Rusya, Romanya ve Fransa ile mücadele etmiş, fakat başarılı olamamıştır.
Notlar:
-Mustafa Kemal; Kafkas, Çanakkale ve Suriye-Filistin cephelerine katılmıştır.
-Kafkas ve Kanal cepheleri taarruz cepheleridir ve bu cephelerin açılmasında Almanya’nın isteği etkili olmuştur. Kanal cephesinde Almanlar cephane yardımı da yapmışlardır.
-Osmanlı Devleti Galiçya, Romanya ve Makedonya Cephesi’nde kendi sınırları dışında savaşmıştır.
-Brest-Litowsk Antlaşması ile Osmanlı Devleti, Berlin Antlaşması ile Rusya’ya verdiği Kars, Ardahan ve Batum’u geri almıştır.
-Osmanlı’nın kazandığı tek cephe Çanakkale’dir.
-Başta kazanılmaya çalışılıp kaybedilen cephe Irak’tır.

OSMANLI DEVLETİ’Nİ PAYLAŞMAK İÇİN İMZALANAN GİZLİ ANTLAŞMALAR
Formül: Ba L Po Sa Sı Mı
Boğazlar Antlaşması (1915)
İngiltere, Fransa ve Rusya arasında imzalanmıştır.
İstanbul ve Boğazlar, Rusya’ya bırakılmıştır.

Londra Antlaşması (1915)
İngiltere, Fransa, Rusya ve İtalya arasında imzalanmıştır.
İtalya’ya Antalya ve çevresi ile Oniki Adalar bırakılmıştır.
İtalya bu antlaşmadan sonra İtilaf Grubu’na katılmıştır.

Petrograt Protokolü (1916)
İngiltere, Fransa, Rusya ve İtalya arasında imzalanmıştır.
Rusya’ya Boğazlar’a ek olarak Van, Erzurum, Bitlis ve Trabzon’a kadar olan Doğu Karadeniz bölgesi bırakılmıştır.

Sykes-Picot Antlaşması (1916)
İngiltere ve Fransa arasında, İtalya’dan gizli olarak yapılmıştır.
Rusya; Doğu ve Kuzeydoğu Anadolu’nun kendisine verilmesi şartı ile bu anlaşmayı kabul etmiştir.
Fransa’ya; Adana, Hatay, Suriye kıyıları ve Lübnan bırakılmıştır.
İngiltere’ye Musul hariç Irak bırakılmıştır.
Suriye’nin diğer bölgeleri ile Musul ve Ürdün’ü kaplayan bölgede Büyük Arap Krallığı kurulması kararı alınmıştır.
Arap Krallığı İngiliz ve Fransız himayesinde olacaktır.
Özerk bir Filistin Devleti kurulacaktır.
Bu antlaşma ile Araplar, İngilizler’in yanında Osmanlı’ya karşı savaşmıştır.
Not :Antlaşmanın İtalya’dan gizli yapılmasında, İtalya’nın aktif olarak I.Dünya Savaşı’na katılmaması etkili olmuştur.

Saint-Jean De Maurienne Antlaşması (19 Nisan 1917)
İtalya, kendisinden gizli olarak imzalanan Sykes Picot Antlaşması’na tepki göstermiştir.
Konya, Antalya, Aydın ve İzmir çevresi İtalya’ya bırakılmıştır.

Mc Mahon Antlaşması
İngilizler Arapları Osmanlı aleyhine kışkırtmıştır.
Araplara Büyük Arap Krallığı kurma sözü verilmiştir.
Not 1: Rusya’da Bolşevik İhtilali olmuştur. Bunun üzerine İtilaf Devletleri Rusya’ya bırakılan toprakların yarısında Özerk Kürt Devleti oluşturmayı, diğer yarısını da Ermenistan’a vermeyi kararlaştırmışlardır.
Not 2: Bolşevik Rejimi gizli antlaşmaları açıklayınca, gizli antlaşmalar uygulanma zemini bulamamıştır.
Not 3: Gizli Antlaşmalara tepki olarak Wilson İlkeleri yayınlanmıştır.

WİLSON İLKELERİ

ABD Başkanı Wilson, gelecekte yapılacak barışın ilkelerini açıklamıştır (8 Ocak 1918).
Buna göre:
♦ Yenen devletler, yenilen devletlerden toprak ve tazminat almayacak.
♦ Devletlerarasında gizli herhangi bir antlaşma yapılmayacak, antlaşmalar açık olarak yapılacak.
♦ Devletlerarasında eşitlik sağlanacak, uluslararası ekonomik engeller kaldırılacak.
♦ Ülkeler arasında silahlanma yarışına son verilecek.
♦ Alsace – Loraine Fransa’ya geri verilecek.
♦ İşgal edilen Rus toprakları boşaltılacak.
♦ Belçika yeniden kurulacak.
♦ Uluslararası anlaşmazlıkları barış yoluyla çözmek için Cemiyet-i Akvam (Milletler Cemiyeti) kurulacak.
♦ Boğazlar her devlete açık olacak.
♦ Türk egemenliği altında yaşayan diğer milletlere kendini yönetme hakkı verilecek.
♦vOsmanlı Devleti’nin Türk bölgelerine egemenlik hakkı verilecek.
Not:İtilaf Devletleri, toprak elde etmek için Paris Barış Konferansı’nda manda ve himaye fikrini ortaya atmıştır.
Not:İtilaf Devletleri, Wilson İlkeleri’ne ters düşmemek için Mondros Antlaşması’na 7. ve 24. maddeleri koymuşlardır.
ATEŞKES ANTLAŞMALARI
Rusya; Brest-Litowsk Antlaşması ile (3 Mart 1918).
Bulgaristan Selanik Antlaşması ile (29 Eylül 1918).
Osmanlı Devleti Mondros Ateşkes Antlaşması ile (30 Ekim 1918).
Avusturya Villa Gusti Antlaşması ile (3 Kasım 1918).
Almanya ise Rethondes Antlaşması ile (11 Kasım 1918) savaştan çekilmişlerdir.

MONDROS ATEŞKES ANTLAŞMASI (30 Ekim 1918)

Nedenleri:
Wilson İlkeleri’ne güvenilmesi.
Bulgaristan’ın I.Dünya Savaşı’ndan çekilmesi.
İttihatçılar savaşın kaybedilmesinin sorumluluğu kendi üstlerine kalacağından ülkeyi terk etmişlerdir.
Ahmet İzzet Paşa Kabinesi İtilaf Devletleri’nden ateşkes yapılmasını istemiştir.
Limni Adası’nın Mondros Limanı’nda Osmanlı Devleti Bahriye Nazırı Rauf Orbay ile İngiliz Amirali Calthrope arasında Mondros Ateşkes Antlaşması imzalanmıştır.

1. a) Osmanlı Devleti’nin Egemenliğini Kısıtlayan Hükümler:

  • Boğazlar tüm devletlere açık olacak ve İtilaf Devletleri tarafından işgal edilecek.
  • İtilaf Devletleri, kendi güvenliklerini tehdit edecek bir durumda herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecek (7.madde).
  • Vilâyât-ı Sitte’de (Altı il; Erzurum, Van, Harput, Diyarbakır, Bitlis, Sivas) bir karışıklık çıkarsa, İtilaf
  • Devletleri buraları işgal edebilecek (24.Madde).
  • Bütün haberleşme-ulaşım araç ve gereçleri İtilaf Devletleri’nin kontrolüne verilecek.

1. b) Askeri Hükümler:

  • Güvenliği sağlayacak askerden fazlası terhis edilecek.
  • İtilaf Devletleri ve Ermeni esirleri serbest bırakılacak.
  • Türk askerleri İtilaf Devletleri’nin kontrolünde kalacak.
  • Hicaz, Yemen, Suriye, Irak ve Trablusgarp’taki Türk subay ve askerler en yakın İtilaf devletine teslim edilecek.

1. c) Ekonomik Hükümler:

  • Toros Tünelleri İtilaf Devletleri tarafından işgal edilecek.
  • Tüm demiryolları ve donanma gücü İtilaf Devletleri’nin kontrolüne bırakılacak, gemiler limanlarda tutuklu kalacak.
  • Silah, cephane ve orduya ait tüm mallar İtilaf Devletleri’nin kontrolüne bırakılacak.
  • Yer altı ve yerüstü zenginlik kaynakları İtilaf Devletleri’nin kontrolüne bırakılacak.
  • Ülkenin ihtiyaç fazlası kömür, akaryakıt ve deniz gereçleri dışarıya satılmayacak.

Mondros Antlaşması’nın Sonuçları:

  1. Osmanlı Devleti fiilen sona ermiştir.
  2. İttihat ve Terakki Partisi, adını Teceddüt Partisi olarak değiştirmiş ve kendini feshetmiştir.
  3. Ermeniler korumaya alınmış ve doğuda bir Ermeni Devleti kurma zemini hazırlanmıştır (24.madde).
  4. Antlaşmanın 7. maddesi Osmanlı topraklarının işgalini kolaylaştırmıştır.
  5. İlk olarak İngilizler Musul’u işgal etmiştir (3 Kasım 1918). Ardından Urfa, Antep ve Maraş’a girmişlerdir.
  6. İtilaf Devletleri’nin donanmaları İstanbul önlerine gelmiştir (13 kasım 1918).
  7. İşgallere karşı Türk milleti tarafından direniş cemiyetleri kurulmuştur.
  8. Azınlıklar da işgalleri kolaylaştırmak için zararlı cemiyetleri kurmuştur.
  9. M.Kemal Suriye-Filistin Cephesi’nde iken, yabancı işgaline açık bırakan maddelere tepki göstermiştir.
  10. İstanbul Hükümeti, Yıldırım Orduları Grubu’nu ve VII.Ordu Karargâhı’nı kaldırmış, M.Kemal’i Harbiye Nezareti’ne almıştır.

I.DÜNYA SAVAŞI’NI BİTİREN BARIŞ ANTLAŞMALARI

Savaşı bitiren barış antlaşmalarının metni Paris Barış Konferansı’nda hazırlanmıştır (18 Ocak 1919).
Versailles Barış Antlaşması (28 Haziran 1919) Almanya ile imzalanmıştır.
♦ Almanya; Alsace-Loraine’i Fransa’ya bırakmıştır.
♦ Bir kısım topraklarını Belçika ile yeni kurulan Litvanya, Polonya ve Çekoslovakya’ya bırakmıştır.
♦ Sömürgeleri galip devletler arasında paylaşılmıştır.
♦ Avusturya ile haberleşmeme sözü vermiştir.
♦ Zorunlu askerlik kaldırılmıştır.
♦ Ağır silahlara sahip olması yasaklanmıştır.
♦ Savaş tazminatı ödemeyi kabul etmiştir.

Saint-Germain Barış Antlaşması (10 Eylül 1919) Avusturya ile imzalanmıştır.
♦ Avusturya-Macaristan İmparatorluğu iki ayrı devlet olmuştur.
♦ Avusturya; Macaristan, Yugoslavya ve Çekoslovakya’nın bağımsızlığını tanımıştır.
♦ Avusturya’da zorunlu askerlik kaldırılmıştır.
♦ Avusturya, Milletler Cemiyeti’nin onayını almadan Almanya ile birleşmemeyi kabul etmiştir.

Neuilly Barış Antlaşması (27 Kasım 1919) Bulgaristan ile imzalanmıştır.
♦ Bulgaristan; Güney Dobruca’yı Romanya’ya, Batı Trakya’yı Yunanistan’a, bir kısım topraklarını ise Yugoslavya’ya bırakmıştır.
♦ Bulgaristan’da zorunlu askerlik kaldırılmıştır.
♦ Deniz ve hava kuvveti bulunmayacak, orduda asker sayısı 25.000 kişiyi geçmeyecek.

Trianon Barış Antlaşması (4 Haziran 1920) Macaristan ile imzalanmıştır.
♦ Macaristan; Topraklarının büyük kısmını Romanya, Çekoslovakya ve Yugoslavya’ya bırakmıştır.
♦ Macaristan’da zorunlu askerlik kaldırılmıştır.
♦ Deniz ve hava kuvvetleri bulunmayacaktır.

Sevr Barış Antlaşması (10 Ağustos 1920) Osmanlı Devleti ile imzalanmıştır.
♦ Mebusan Meclisi kapalı olduğundan anlaşma onaylanmamış ve uygulanamamıştır.
♦ Osmanlı Devleti’nin imzaladığı son antlaşmadır.
Notlar:Avusturya-Macaristan İmparatorluğu iki ayrı devlet olmuştur.

Neuilly Antlaşması ile Bulgaristan’ın Ege Denizi ile bağlantısı kesilmiştir.
♦ Trianon Antlaşması, ileride çıkacak azınlıklar meselesinin zeminini hazırlamıştır.
♦Sevr Antlaşması, Osmanlı’nın imzaladığı son antlaşmadır, Mebusan Meclisi dağıtıldığından onaylanmamış ve uygulanmamıştır.

1.DÜNYA SAVAŞI’NIN SONUÇLARI

  • Savaştan en karlı devlet İngiltere çıkmış ve Avrupa’nın en güçlü devleti olmuştur.
  • Fransa, Almanya’nın etkisinden kurtularak ikinci güçlü devlet haline gelmiştir.
  • İtalya, Avusturya’dan toprak almış ve Oniki Adalar’a hakim olmuştur.
  • Rus, Alman, Avusturya-Macaristan ve Osmanlı imparatorlukları yıkılmış yeni milli devletler kurulmuştur.
  • Litvanya, Letonya, Estonya, Finlandiya, Yugoslavya, Çekoslovakya, Polonya, Macaristan, SSCB kurulan yeni devletlerdir.
  • Avrupa’da denge boşluğu meydana gelmiştir.
  • Yenilen devletlerde rejim değişikliği olmuştur.
  • Dünya barışını sağlamak için merkezi Cenevre’de olan Milletler Cemiyeti kurulmuştur.
  • Sömürgeciliğin yerini manda ve himayecilik almıştır.
  • Sınırlar çizilirken “milliyetçilik” ilkesi dikkati alınmadığından “azınlıklar” meselesi çıkmıştır.
  • I. Dünya Savaşı’nı bitiren antlaşmalar, II. Dünya Savaşı’nın zeminini hazırlamıştır.

İnkılap Tarihi Dersi 1. Ünite Ders Notlar PDF İNDİR

Leave a Reply