9. Sınıf Tarih Dersi 3. Ünite Ders Notları

9. Sınıf Tarih Dersi 3. Ünite Ders Notları
ORTA ÇAĞ’DA SİYASİ YAPILAR
AVRUPA
• Orta çağ Kavimler göçü ile başlar
• MS 395 yılında Roma İmparatorluğu’nun; Batı ve Doğu Roma olmak üzere ikiye ayrılması, Avrupa’da büyük siyasi gelişmelere sebep olmuştur.
• Batı Roma İmparatorluğu’nun 476’dayıkılmasından sonra Avrupa’nın sosyo-ekonomik ve kurumsal yapısında büyük değişiklikler yaşanmıştır
• Avrupa’da feodal siyasi yapılar ortaya çıkmıştır.
• Bugünkü Avrupa devletlerinin temellerini atmıştır.
• Avrupa’da Frank, Vizigot, Ostrogot, Sakson gibi Germen krallıkları kurulmuş ve bu krallıklar; siyasi üstünlüğü ele almıştır.
• Orta Çağ Avrupası’nda siyasi yapıyı şekillendiren ve bu döneme damgasını vuran sistem “feodalizm” olmuştur. Bu sisteme göre siyasi güç; krala ait olup kral, siyasi otoritesini mutlak sadakat koşuluyla ve kontrollü olarak derebeyleriyle paylaşmıştır
• Feodalizmde hiç kimse tam anlamıyla hükümran değildi
• Avrupa’nın her yerinde bu lordlara bağlılık yemini etmiş savaşçı vassallar ortaya çıktı. Bunlar Orta Çağ’ın şövalye adı verilen profesyonel savaşçılarını oluşturdu.

SPONSOR REKLAMLAR

SASANİLER
• Sasaniler Kafkasya, Mezopotamya ve İran’a hükmetmiştir Yönetim şekli monarşiydi Krallarına Şehinşah denirdi ve Krallar Tanrı Ahuramazda’nın yeryüzündeki temsilcisidir
• Sasaniler, İstanbul’u kuşatmıştır ancak alamamışlardır
• Sasaniler, Hz. Ömer Dönemi’nde yapılan Nihavend Savaşı’nda yenilmiş ve 651 yılında yıkılmıştır

BİZANS
• Roma İmparatorluğu bir çeşit cumhuriyet ile yönetilirken Bizans imparatoru gücünü tanrıdan alan otokrat bir lider konumuna gelmiştir.
• Malazgirt Savaşı’ndan sonra ilk dönem Türk Beylikleri ve Türkiye Selçuklu Devleti’nin kurulmasıyla Anadolu Türk yurdu olmuştur.
• Türkiye Selçuklu Devleti’nin zayıflaması sonucunda ikinci dönem Türk beyliklerinden olan Osmanlılar, Bizans’ın Anadolu’daki bütün topraklarını ele geçirmiştir.
• Orta Çağ boyunca varlığını sürdüren Bizans İmparatorluğu, 1453’te İstanbul’un Fethi’yle ortadan kaldırılmıştır.

SPONSOR REKLAMLAR

MOĞOLLAR
• Moğol İmparatorluğu’nu kuran Temuçin’dir.
• Kağan seçilince Cengiz adını almıştır
• Cengiz Han, dünyanın en geniş kara imparatorluğunu kurmuştur.
• Moğollar Şamanizm’den etkilenmiştir
• Cengiz Han’ın ve neslinin ilahi soya dayandırılması Şamanlar tarafından sağlanmıştır
• Cengiz Han’ın ve neslinin ilahi soya dayandırılması Şamanlar tarafından sağlanmıştır. Bu kutsallık Cengiz Han’dan sonra gelen hükümdarların, onun soyundan gelmesini meşrulaştırmıştır.

FEODALİZM: Orta çağ Avrupa’sında toprak sahibi senyörün ya da Lordun; siyasi, ekonomik, hukuki ve askerî haklara sahip olduğu ve temeli toprak köleliğine dayanan toplum düzenine “feodalizm” denmektedir.

OTOKRASİ: Monarşinin bir çeşidi olup bütün siyasi yetkiler kralın elindedir. Monarşiden farklı olarak otokraside, yönetim miras yoluyla değil, kişiler tarafından ele geçirilmiştir

İMPARATORLUKLARDA SOSYAL, EKONOMİK VE ASKERÎ DURUM

• Avrupada Feodal sistemde Soylu bir kökeni olmayan Germen kralları, Roma İmparatorluğu’nun eyalet yönetim sistemi gibi bir idari yapı kurmuştur.
• Bu eyaletlerin başında valiler görevlendirilmiştir.
• Eyaletlerden daha küçük yönetim birimleri kontlar tarafından yönetilmiştir.
• Her eyaletin kendi ordusu olup bu orduların her birine kumanda etme görevi de bir düke verilmiştir
• Ruhban (din adamları sınıfı) ile soylular arasındaki birlikte yaşama geleneği, zaman içinde kökleşmiştir. Bu durum feodalizmin ve dogmatizmin Orta Çağ boyunca Avrupa’da egemen olmasını kolaylaştırmıştır.
• 1347’nin sonunda Sicilya’da görülen veba, ilk olarak Bizans topraklarını vurmuştur
• Bu salgın nedeniyle Avrupa nüfusunun neredeyse yarısına yakını ölmüştür.
• Bizans İmparatorluğu’nda hayat ve geçim tarzı ticarete dayanmaktadır
• İpek ticareti Bizanslılar ile Sasanileri karşı karşıya getirmiş ve Bizans İmparatorluğu, Sasanilere karşı Türklerle ittifak kurmuştur
• Sasani Devleti’nde ise ekonomi, topraktan alınan vergilere dayanmaktadır
• Sasani Devleti’nde, Perslerdeki satraplık sistemine benzer daha merkezî bir eyalet sistemi uygulanmıştır.
• Moğol İmparatorluğu’nun merkezi konumundaki İç Asya’da iklim şartları tarım için elverişli değildi. Bu nedenle tarımla neredeyse hiç uğraşılmamış, halkın ana geçim kaynağı hayvancılık olmuştur.
• Hayvanlar için otlak arayışları sonucunda Moğollar, konar-göçer bir yaşam tarzını benimsemiştir.
• Ekonomileri her ne kadar hayvancılığa dayansa da yerleşik topluluklar ile ticarete önem vermişlerdir
• Bizans ordusunun çoğunluğu paralı askerlerden oluşurken Moğol ordusu gönüllü birliklerden oluşmaktadır.
• Moğol ordusu, Mao-dun (Mete Han)’un geliştirdiği onlu teşkilata uygun olarak on, yüz, bin ve on bin şeklinde bölümlere ayrılmıştır
• Moğol ordusu hafif süvari birliklerinden oluştuğu için hızlı hareket kabiliyetine sahip olup bölükler hâlinde harekete geçebilmektedir
• Moğol İmparatorluğu’nda kurultay adında bir danışma meclisi vardır.
• Sasanilerde de Roma İmparatorluğu’nda olduğu gibi yönetime aristokratlar hâkimdir

SPONSOR REKLAMLAR

TARIMDAN TİCARETE EKONOMİ

• Kuraklık nedeniyle “artı ürün” üretmek ve depolamak son derece önemliydi.
• Mezopotamya da sulama kanallarının yapılmasıyla artı ürün ortaya çıktı.
• Artı ürün, değiş tokuşu geliştirdi ve ticaret ortaya çıktı
• Artı ürün Yeni meslekler ortaya çıkardı.
• Artı ürün toplumsal tabakalaşmayı hızlandırdı
• Mezopotamya’da topraklar kişilerin Mısır’da ise firavunun malıydı
• Vergiler, emek yoluyla, ayni (değerli eşya) ve nakdî olarak ödenirdi
• Sümerlerde Urkagina, sosyal adaletsizliği önlemek için birçok vergiyi kaldırmıştı.
• Roma’da vergiler orduyu, bürokrasiyi ve şehirli nüfusu beslerdi
• Orta Çağ Avrupası’ndaki feodalite sistemde, ordunun ihtiyaçları feodal beyler tarafından karşılanırdı
• XIII. yüzyıldan itibaren devletler, düzenli vergilendirme uygulamasını başlattı
• Soyluların toprağa sahip olması, güçlü statüler kazanmalarına ve Monarşinin ortaya çıkmasına neden oldu
• Zenginliğin artması ile toplumun tabakalaşmasında artış olmuştur
• Hititlerde ise toprak, küçük ve büyük tımar parçalarına bölünmüştür.

KAST SİSTEMİ
• Hindistan’da görülen Kast sistemi, bir kişinin toplumsal konumunun yaşamı boyunca belirlendiği toplumsal bir düzendir.
• Kast sistemi şu sınıflardan oluşurdu; brahmanlar (din adamları), kşatriyalar (askerler), vaisyalar (çalışanlar) ve sudralar (işçiler ve köleler)
• Kimse doğduğu kastın dışına çıkamaz ve diğer kastlarla evlilik yasaktır
• Kast sisteminin dışında kalanlara Parya denir

ORTA ÇAĞ’DA TİCARET
• Ticarette genel olarak ipek, ipekli kumaşlar, porselen, madeni eşyalar, kâğıt, baharat, tuz, cam eşya, şarap, at, hayvan ürünleri (deri ve postlar), değerli madenler, taşlar ve ziynet eşyaları(takılar) taşınmıştır.
• İlk ve Orta Çağlarda Asya ile Avrupa arasındaki ticari faaliyetler ticaret yolları ile gerçekleşirdi
• ulaşım kervanlar vasıtasıyla sağlanırdı
• En büyük yük taşıyıcısı iki hörgüçlü develer, katır veya atla çekilen tekerlekli taşıtlardı
• Orta Çağ’da denizciliğin ticari değeri, üç yelkenli gemilerin, pusula ve haritanın da kullanımıyla artmaya başladı.

TİCARİ MEKANLAR

1. Karum: Asur ticaret kolonileri
2. Panayır : Günümüzdeki fuarlara benzeyen ticaret mekanları
3. Han: kervanların indiği, yolcuların konakladığı ticaretin yapıldığı yerlerdi.
4. Çarşı: Birden fazla dükkan olan Hanlar
5. Arasta: Aynı esnaf grubuna ait dükkânların sıralandığı sokaklar
6. Bedesten : Kumaş ve kıymetli eşyalar satılan kapalı çarşı
7. Ribat : Ribatlar İslamiyet’in ilk dönemlerinde daha çok korunma, savunma ve askerî amaçlı inşa edilerek karakol veya ordugâh olarak kullanılırdı. Sınır bölgelerinde yoğunlaşan bu yapılar, yüksek duvarlarla çevrili olup avlu ve gözcü kulelerinden oluşurdu. XI. yüzyıldan sonra sınırların genişlemesiyle birlikte iç bölgelerde kalan ribatlar, işlev değiştirerek ticari konaklama amacıyla kullanıldı.
8. Kervansaray : Ticaret yolları üzerinde Kervanların güvenliğini ve konaklamasını sağlayan yapılar
9. Pazar :Uzun süre çarşı ile aynı anlamda kullanılan ve yerel bir nitelik taşıyan pazarlar açık havada yer almış ve genel olarak haftanın belirli günleri toplanmıştır.
10. Kapan : Türk İslam şehirlerinde sıkça görülen kapanlar,tek çeşit ticaret malının getirildiği toptan ticaretin yapıldığı yerlerdi (yağ kapanı, un kapanı gibi).

SPONSOR REKLAMLAR

• İlk Parayı Anadolu uygarlığı olan Lidyalılar MÖ. VII. Yüzyılda bastırmıştır
• Paranın üstündeki kral resmi ya da şehir sembolü, parayı bastıranın gücünü gösterirdi.
• ilk paralar, genellikle altın ve gümüşten basılmıştır

İLK VE ORTA ÇAĞ’DA TİCARET YOLLARI
• Kral Yolu, İpek Yolu, Kürk Yolu ve Baharat Yolu dünya ticaretinde önemli rol oynamıştır

Kral Yolu:
• Pers İmparatoru Darius yaptırmıştır ve Sardes’ten başlayıp Sus’a kadar uzanırdı. Anadolu topraklarının ortasından geçer ve Anadolu uygarlıklarından özellikle Lidyalılar kullanmışlardır.

İpek Yolu :
• Çinden başlayıp Farklı kollar üzerinden Avrupaya kadar uzanır
• İpek yolu doğanın oluşturduğu bir yoldu ve Avrupa ticaretinin temelini oluşturur,doğuyu batıya bağlardı
• Doğu- Batı kültür ve uygarlıkları için bir köprü olmuştur.
• İpek Yolu’nun hâkimiyeti için bölgede sürekli siyasi ve askerî mücadeleler olmuştur. İpek Yolu’ndaki güç mücadelesinin belirleyicileri Çinliler, Türkler, Moğollar, Farslar, Araplar ve Ruslardır

Kürk yolu:
• Don Nehri’nin denize döküldüğü yerden başlayıp Çinin kuzeyine kadar uzanan, deri ve post ticareti yapılan bir yoldu. Güney Sibirya’dan geçerek Avrupa’ya ve İslam ülkelerine gönderilmiştir. Bu yolun doğu ucu ise Türk devletlerinin merkezi olan Orhun Bölgesi’nden Çin’e kadar uzanmıştır

SPONSOR REKLAMLAR

Baharat Yolu :
• Hindistan’dan başlayarak Avrupa’ya ulaşan ve doğu ülkelerindeki baharatın Avrupaya taşınmasını sağlayan ticaret yoluna Baharat Yolu denmiştir. Bu yol, coğrafi keşifler sonucunda önemini kaybetti

ORTA ÇAĞ’DA ORDU

• Sümerlerde askerlik soylulara ait bir meslektir ama savaş zamanı bütün erkekler asker sayılırdı
• Asur ordusu ücretli askerlerden ve gönüllülerden oluşurdu
• Mısır ordusu, yerel askerî birliklerden ve paralı askerlerden oluşurdu.
• Hititlerde eli silah tutan her erkek savaş zamanında asker sayılırdı.
• Perslerde askerlik tüm sınıflar için zorunluydu.
• Roma ordusunun temeli legionlardan (lejyon) oluşmaktaydı.
• Her Roma vatandaşı 46 yaşına kadar asker sayılırdı.
• Teçhizat, savaş araç ve gereçleri demektir
• İlk Çağda Askerler silah olarak ok, yay, kalkan, mızrak, topuz, balta ve kılıç gibi silahlar kullanırdı.
• Konar-göçerlerde, ordunun savaş gücünü süvari (atlı) birlikler oluştururdu
• Devletler, savaşlarda düşmanlarını alt edebilmek için farklı savaş stratejileri üretmiştir
• Orta Çağ’da siyasi birlikten yoksun olan Avrupa’da ordular küçük oldukları için uzun süreli seferler düzenleyememiştir.
• Krallar ise büyük seferlere ancak vasallarının rızasıyla girişebilmiştir
• Cengiz Han, hâkimiyet kurduğu kabileleri yeniden organize etmiş ve Türklerin oluşturduğu onlu sisteme göre güçlü bir idari ve askerî düzen kurmuştur.
• Orta Çağ’da Müslümanların da atlı okçuları hem atlarının hızı ve çevikliği hem de kullanılan silahların hafifliği sayesinde, Batılı atlı okçulardan daha hızlı ve esnek olmuştur
• Bizans İmparatorluğu, tarihinin her döneminde ordusunda ücretli askerlere yer vermiştir
• Sasani ordusu da Türk ve Moğol ordusunda olduğu gibi onlu sisteme göre düzenlenmiştir
• XIV. yüzyıldan sonra ise İngiltere ve Fransa gibi krallıklar ordularında maaş karşılığı asker bulundurmaya başlamıştır. Böylece Avrupa’da askerlik mesleği ortaya çıkmıştır.
• Savaşlar süvariler tarafından yapılmıştır. Ancak XIV. yüzyıldan itibaren devletler sürekli piyade kıtaları bulundurmaya başlamıştır
• piyadeleri en etkili kullanan devletler, İngiltere ve Osmanlı Devleti olmuştur.
• Savaş tarihini değiştirecek olan top tüfek gibi ateşli silahlar, 1331’den sonra kullanılmaya başlanmıştır.
• XI. yüzyılda Bizans ordusunda görev yapan ücretli askerlerin büyük bir kısmı Türklerden oluşmuştur. Peçenek, Kuman ve Uzlardan oluşan bu ücretli Türk birlikleri, kendi komutanlarının idaresinde Bizans ordusu içinde savaşmıştır.
• Fakat bu uygulamaları Malazgirt Savaşı sırasında kendi aleyhlerine işlemiş, Bizans ordusu içerisindeki ücretli Türk boyları, Selçuklular tarafına geçmiştir
• Yerleşik topluluklar üretimde, konar-göçer topluluklar ise askerlik alanında birbirlerine karşı üstünlük kurmuştu
• Konar-göçerler ile yerleşik topluluklar arasındaki savaşlarda genellikle konar-göçerler üstünlük sağlamıştır.
• Orta Asya’nın konar-göçeri dünyanın en iyi askeridir. Çünkü bu askerler yerleşik devletlerde görülen ağır donanımlı ve hareket kabiliyeti kısıtlı piyade ordularının aksine hafif silahlı ve hızlı hücum yapabilen süvarilerden oluşurdu.

İlk siyasi oluşumlarda, devlet ve toplum hayatının
düzen ve disiplinle yürütülmesi için her türlü hukuki
iş, gelenek hâline gelmiş kurallara göre
düzenlenmiştir.
Moğol İmparatorluğu’nda Cengiz Yasası uygulanmıştır. “Büyük Yasa” da denilen bu kanunlar
Türk ve Moğol törelerinin yazılı hale getirilmesiyle meydana gelmiştir.

Örf ve âdetlerden oluşan geleneksel hukuk kuralları
yazılı hâle getirilmiştir.

SPONSOR REKLAMLAR

Roma İmparatorluğu’nda Roma hukuku
imparatorluğun egemen olduğu tüm topraklarda
uygulanmıştır.

Roma hukuk sisteminin temeli 12 Levha Kanunlarıdır.

Cumhuriyet döneminde Patrici-Plep savaşları (sınıfsal
mücadele) yaşanmış, bu savaşların sonunda 12
Levha Kanunları ortaya çıkmıştır.

527-565 yılları arasında Doğu Roma imparatoru
Justinianus Roma kanunlarını toplayarak yeniden
düzenlemiştir.- Devlet ve toplum hayatının düzenli bir şekilde ilerlemesi,
uygulamaya konulacak hukuk sistemi ile gerçekleşebilir.

– Tarih boyunca hukuk kuralları da gelişmiştir.

SPONSOR REKLAMLAR

– Böylece evrensel hukuk ilkeleri doğmuş fakat bu kanunlar
tüm toplumlar tarafından aynı şekilde uygulanmamıştır.

– Roma İmparatorluğu’nun eski gücünü kaybetmesi ile
Ortaçağ’da Avrupa’da feodal siyasi yapılar ortaya çıkmıştır.

Leave a Reply