TIKLAYIN. Hafıza Teknikleriyle YKS YKS ..

11. Sınıf Tarih Dersi 3. Ünite Ders Notları

11. Sınıf Tarih Dersi 3. Ünite Ders Notları
11. Sınıf Tarih Dersi İçin Kısa Özet çalışmamız devam ediyor. Bildiğiniz Gibi bu Ünitemizin adı Uluslararası İlişkilerde Denge Stratejisi. 1774 ila 1914 yılları arasında ki İlişkileri anlatan bu Ünitede Kısaca konu Başlıkları aşağıdaki gibidir.

ÜNİTE KONULARI

SPONSOR REKLAMLAR ---

3.1. XVIII. YÜZYILDAN XX. YÜZYILA AVRUPA VE OSMANLI DEVLETI
3.2. OSMANLI DEVLETI’NIN SIYASI VARLIĞINA YÖNELIK TEHDITLER
3.3. MEHMET ALI PAŞA’NIN GÜÇ KAZANMASI
3.4. KUZEYDEN GELEN TEHLIKE: RUSYA

Pekala bu Ünitede Neler Öğreneceğiz. Bunuda Ders Kitabımızda zaten Ünitenin başında belirtilmiştir. Ama Yine de lazım olur diye aşağıya ekliyorum.
NELER ÖĞRENECEĞİZ
1815 Viyana Kongresi ve Avrupalı güçlerin Osmanlı Devleti’ne müdahaleleri
Vehhabilik hareketi ve etkileri
İtalya ve Almanya’nın kuruluşu ile Üçlü İttifak ve Üçlü İtilaf’ın oluşumu
XVIII. yüzyıldan XX. yüzyıla Osmanlı Devleti ile Rusya ilişkileri
Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı öncesinde Osmanlı Devleti

SPONSOR REKLAMLAR ---

OSMANLI DEVLETİ’NİN SİYASİ VARLIĞINA YÖNELİK TEHDİTLER
• XIX. yüzyıl başında Osmanlı Devleti, toprak bakımından yaklaşık dört milyon kilometre kareydi.
• Nüfusu ise yirmi milyon civarındaydı
• Osmanlı Devleti, XIX. yüzyılda denge stratejisine yönelerek sorunların çözümünde diplomasi yöntemini tercih etti
• XIX. yüzyılda Avrupa’nın siyasetine İngiltere, Fransa, Avusturya ve Rusya yön vermekteydi
• Büyük güçlerin, Osmanlı Devleti’ni parçalama girişimlerinin altında yatan asıl neden, devletin zengin doğal kaynaklarına sahip olmaktı.

Politika: Devletin etkinliklerini amaç, yöntem ve içerik olarak düzenleme ve gerçekleştirme esaslarının bütünüdür. Siyasettir.
Diplomasi: Uluslararası ilişkileri düzenleyen antlaşmalar bütünü ya da yabancı bir ülkede ve uluslararası toplantılarda ülkesini temsil etme işi ve sanatıdır.

• Fransız İhtilali’nin (1789) etkisiyle Avrupa’dan dünyaya yayılan milliyetçilik akımı büyük imparatorlukların yapısını bozmaya başlamıştı
• On beş yıla yayılan ve Napolyon Savaşları olarak adlandırılan savaşlarla Avrupa’nın siyasi dengesi alt üst olmuştu
• Bozulan dengelerin yeniden kurulmasını amaçlayan Rusya, Avusturya ve Prusya’nın öncülüğünde İngiltere’nin de katılımıyla monarşi yönetimleri Viyana’da bir araya geldi.
• Viyana Kongresi (1815) Fransa’nın katılımıyla daha da önemli hâle geldi. Avusturya’yı temsil eden Metternich (Meternik), kongreye damgasını vuran diplomatlar arasında yer aldı.
• Viyana Kongresi’nde mutlak krallıklarla yönetilen devletler, milliyetçilik akımına karşı birlikte hareket etme kararı aldı
• Doğu Sorunu olarak da adlandırılan Şark Meselesi, politik bir terimdir. Bu terim ilk defa 1815’te Viyana Kongresi’nde kullanıldı. Şark Meselesi, Avrupa devletlerinin XIX. yüzyıl ve sonrasında Osmanlı Devleti’ne karşı yürütecekleri siyaseti ifade eden bir kavramdır
• Amacı Türkleri Anadolu’dan ve Balkanlar’dan çıkarmak olan Şark Meselesi’nin iki aşaması vardır.
• 1683’de Türklerin Viyana’da yenilgiye uğramaları ile Şark Meselesi’nin ilk aşaması bitti.
• Şark Meselesi’nin ikinci aşamasında Avrupalı devletler Balkanlar’daki Hristiyan halkları Osmanlı hâkimiyetinden çıkarmayı hedefledi.

1821 RUM İSYANI VE YUNANİSTAN’IN KURULMASI
• Fransız İhtilali’nden etkilenen Rumlar, Megali İdea (Büyük Fikirler) adını verdikleri düşünce çevresinde bir araya gelerek isyan hazırlıklarına başladı. Bu düşüncenin temelinde Bizans’ı yeniden diriltme ülküsü yatmaktaydı
• Avrupa Yunan hayranlığı nedeniyle isyanı destekledi
• Rusya ise çıkarları doğrultusunda Rumların bağımsızlık duygularını harekete geçirmek için faaliyetlere başladı. Rusların asıl amacı Osmanlı Devleti’nin Balkan Yarımadası üzerindeki etkinliğini kırmaktı.
• Rumları bağımsızlığa götürecek ilk adım 1814’te Odessa’da gizlice Filik-i Eterya Cemiyeti kurularak atıldı. Bu cemiyet 1894’te Etnik-i Eterya Cemiyeti adını aldı
• 1815 yılında İstanbul’da ilk şubesi açıldı.
• Rumların ilk isyanı Boğdan’da Alexander (Aleksandr) İpsilanti tarafından çıkartıldı.
• Rum İsyanı’nın Eflak-Boğdan’da çıkarılmasının en büyük nedeni Rusya’ya sınır olmasıydı. Alexander İpsilanti böylece Rusya’dan yardım alacağını düşünüyordu
• Rumların asıl isyanı 1821’de Mora Yarımadası’nda başladı
• Mora İsyanı ile beraber Yanya Valisi Tepedelenli Ali Paşa da Osmanlı Devleti’ne karşı isyan etti.
• II. Mahmut, Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa’dan Mora İsyanı’nı bastırmak için yardım istedi
• Mehmet Ali Paşa yardım karşılığında II. Mahmut’tan kendisine Mora’nın yanında Girit valiliğinin de verilmesini talep etti.

• 1815 Viyana Kongresi’nde belirlenen siyasete göre bir yerde milliyetçilik ayaklanması çıkarsa kongreye katılan ülkeler hep birlikte isyan çıkan devlete yardım etme kararı almışlardı. Fakat bu siyaset, Osmanlı Devleti için uygulanmadı (Avrupanın iki yüzlü politikasının kanıtıdır)
• İngiltere, Rusya ve Fransa; Osmanlı Devleti’nden Yunanistan’a özerklik verilmesini istediler. Osmanlı Devleti bu isteği reddedince Osmanlı ve Mısır donanmaları 1827’de Navarin’de baskına uğradı ve yakıldı.
• Rusya yeni topraklar kazanmak için 1828 yılında Osmanlı Devleti’ne savaş ilan etti. 1829 yılında Osmanlı Devleti’nin yenilmesi üzerine Edirne Antlaşması yapıldı. Bu antlaşma ile Yunanistan’a bağımsızlık verildi
• 1830’da Londra’da yapılan görüşmelerde Yunanistan Krallığı resmen kuruldu
• İlk kez bir Balkan halkı, bağımsızlığını kazanarak Osmanlı Devleti’nden ayrılmış oluyordu
• Diğer Balkan uluslarının isyanlarına cesaret verdi

SPONSOR REKLAMLAR ---

KUTSAL YERLER SORUNU
• Semavi üç din (İslamiyet, Hristiyanlık ve Musevilik) açısından kutsal bir yere sahip olan Kudüs, tarih boyunca önemini korumuştur
• Hristiyanlığın Ortodoks mezhebine bağlı olan Rusya kendi politikaları gereğince bu mezhebin kilisesini idaresi altına alma faaliyetlerini yürütmeye devam ediyordu.
• Ortodoks ve Katolik Hristiyanlar arasında kutsal yerlerin koruyuculuğu üzerinden süregelen rekabetin adı “Kutsal Yerler Sorunu” olarak adlandırıldı
• Kudüs’teki kutsal yerlerin koruyuculuğu konusunda Katolik olan Fransızlara da bir kısım haklar tanınmıştı.
• Fransız İhtilali’nin etkisiyle din ve devlet işlerini ayrı tutan Fransız politikası Rusya’nın işine gelmişti. Rusya, Fransa’nın bu ihtilalle birlikte Hristiyanlıktan uzaklaştığı propagandasını yapmaya başladı
• Rus Çarı devlete baskı yapmak için İstanbul’a olağanüstü yetkilerle donatılmış olan Prens Mençikof’u elçi olarak gönderdi.
• Rus Prens Kutsal Yerler Meselesi ve Ortodoksların himayesi gibi konuları dile getirerek Osmanlı Devleti’ni baskı altına almaya çalıştı
• Rusya, Ortodoksların hamisi olma amacıyla içeriği gizli bir antlaşmayı Osmanlı Devleti’ne imzalatmak istedi. Osmanlı Devleti bu durumu kabul etmedi
• 1853’te Ruslar, Eflak ve Boğdan’a saldırdı. Bu bölgelerin işgali Osmanlı-Rus savaşını başlattı.

KIRIM SAVAŞI (1853-1856)
NEDENİ : Rusyanın kutsal yerler sorununda isdiklerini elde edememesi, Osmanlı topraklarındaki Ortodoksların egemenliği istemesi ve Çar 1. Nikola’nın hasta adam olarak nitelediği Osmanlıdan büyük çapta toprak almak istemesi
• Rusya Batum’daki Osmanlı güçlerine yardım götüren ve fırtınadan dolayı Sinop’a sığınan Osmanlı donanmasını bir baskınla yaktı. Osmanlı tarihinde bu saldırı, Sinop Baskını (1853) adıyla anılmaktadır.
• İstanbul’un ve Boğazların tehlike altına girdiğini anlayan Avrupalı devletler Osmanlı-Rus Savaşına dâhil oldular
• İngiltere ve Fransa, Ruslardan Osmanlı Devleti ile anlaşmasını istedi
• Rusya hiçbir isteği kabul etmeyince 1854’te İngiltere ve Fransa, Rusya’ya resmen savaş ilan etti
• Osmanlı, İngiliz ve Fransızlardan oluşan yaklaşık 100 bin kişilik ordu 1854 Eylül’ünde Kırım’a çıkarma yaptı.
• Piyemonte müttefiklere katıldı
• Osmanlı Devleti içine düştüğü mali sıkıntılardan dolayı ilk kez dış borçlanmaya başvurdu. İlk dış borç İngilizlerden alındı.
• Müttefiklerin başarısı, Çar I. Nikola’nın ölümü ve yerine geçen Çar II. Aleksander’ın barış talep etmesi Kırım Savaşı’nı bitirdi

PARİS BARIŞ ANTLAŞMASI (1856)
• Kırım Savaşını bitiren antlaşmadır
• Fransa’nın başkenti Paris’te Osmanlı Devleti, İngiltere, Fransa, Avusturya, Prusya ve Piyemonte bir araya geldi
• Osmanlı Devleti tarihinde ilk defa Avrupa devletleriyle bir kongreye eşit koşullarda katılıyordu
• 1856 Paris Barış Antlaşması’na göre Osmanlı Devleti Avrupa hukukundan yararlanma hakkı elde ederek Avrupalı bir devlet sayıldı
• Karadeniz bu antlaşma ile uluslararası ticarete açıldı.
• Rusya’nın Karadeniz’de savaş gemisi bulundurması ve liman kurması yasaklandı

Not: Osmanlı Devleti’nin varlığına yönelik maddeler eklenmiş olsa da İngiltere, Rusya ve Fransa antlaşmanın ruhuna aykırı hareket ederek Osmanlı topraklarından pay almak için mücadele ettiler.

1877-1878 OSMANLI-RUS SAVAŞI (93 HARBİ) VE BERLİN KONGRESİ
• Osmanlı Devleti’nin toprak bütünlüğünü 1856’dan beri savunan Avrupalı devletler, 1871’den sonra bu siyasetlerini terk edip Şark Meselesi’nden kendileri için pay çıkarmaya çalıştılar
• İstanbul Konferansı öncesinde 1871’de Rusya’nın Paris Barış Anlaşması’nı tanımadığını ilân etmesinin Rus tehlikesini tekrar gündeme getirmesi ve Rusyanın Panslavizm politikaları savaşın temel nedenleridir
• Sırp İsyanı’nı başarıyla bastırılmasından sonra Avrupalı devletlerin Osmanlı Devleti aleyhine propaganda faaliyetlerine girişmesi
• İstanbul Konferansı (Tersane Konferansı) başladığı esnada Osmanlı Devleti I. Meşrutiyeti ilan etti. Osmanlı Devleti’nin buradaki amaçlarından biri de azınlıklarla ilgili olumsuz bir kararın çıkmasına engel olmaktı
• Konferansa katılan devletler (İngiltere, Fransa, Rusya, Avusturya, Almanya ve İtalya) I. Meşrutiyet’in ilanını ciddiye almadığı gibi Sırbistan ve Karadağ’ın topraklarının genişletilmesini talep ettiler.
• Bosna-Hersek ve Bulgaristan’da özerk yönetimler kurulmasını istediler
• İstanbul Konferansı’na katılan devletler Londra’da yeni bir protokol imzaladı. Protokolün içeriğinde kabul edilmesi imkân dâhilinde olmayan taleplerin bulunmasından ötürü Osmanlı Devleti, 1877’de Londra Protokolü’nü reddetti.
• Londra Protokolü’nün Osmanlı Devleti tarafından reddedilmesi savaş için Rusya’ya bir bahane oldu
• 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı, Rumi takvimin 1293 senesinde cereyan etmesinden dolayı bu savaş, 93 Harbi adıyla anıldı

SPONSOR REKLAMLAR ---

Osmanlı’nın Savaş Sırasında Aldığı Tedbirler
• Balkanlarda Tuna Nehri boyunca ve Kuzeydoğu Anadolu’da da Kafkaslar üzerinden gelecek bir saldırıya karşılık ayrı bir savunma hattı kuruldu
• Çanakkale Boğazı’na torpil döküldü
• Karadeniz’de kuvvetli bir Osmanlı donanması vardı ayrıca Rusların güçlü bir donanması yoktu. Çünkü Paris Antlaşması’yla Rusların Karadeniz’de donanma bulundurmaları engellenmişti.

Rusyanın amaçları :
• Rusya’nın savaş başlamadan önce asıl amacı Balkanlar’daki Slav topluluklarını denetimi altına alarak Boğazlar üzerinden Osmanlı Devleti’ne baskı yapmak
• Bir diğer amacı ise Batum, Kars, Ardahan ve Erzurum’u ele geçiripgüneye, İskenderun yönünde Akdeniz’e inmekti.

Savaşın Gelişimi :
• Plevne’de Osman Paşa komutasında gösterilen direniş tarihe geçen bir kahramanlık destanı oldu ancak Ruslar direnişi kırmayı başardı
• Doğu Anadolu’da Rus kuvvetleri Kars, Ardahan ve Doğubeyazıt üzerinden üç yönden harekete geçti.
• 20 Nisan’da Doğubeyazıt, 17 Mayıs’ta Ardahan düştü. Doğubeyazıt ve Ardahan’ı ele geçiren Ruslar bu defa Kars’a yöneldi
• Kars yönünde takip edilen Rus ordusu Ahmet Muhtar Paşa’nın saldırısı sonucu beklenmedik bir yenilgi aldı
• Ekimde Ruslar yeni bir saldırı başlattı. Muhtar Paşa’ya bağlı ordu Erzurum’a çekildi. Erzurum’a geçen Osmanlı ordusunu takip eden Ruslar, 9 Kasım gecesi Aziziye Tabyasına hücum etti.
• Kahraman bir Türk kadınının (Nene Hatun) teşviki ve ordu kuvvetlerinin de yardımıyla püskürtülen Rus ordusu Erzurum’a giremeden geri çekildi.
• Rusların Balkanlar’da ilerlemesi ve Edirne’ye kadar gelmeleri sonucunda Osmanlı Devleti barış istemek zorunda kaldı
• Osmanlı Devleti,Paris Antlaşması’nı imzalamış devletlere başvurarak barış için aracılık yapmalarını istedi.
• İngiliz donanmasının İstanbul Boğazı’na geleceğinin Rusya’ya bildirilmesi üzerine Ruslar da İstanbul’u işgal etme düşüncesinden vazgeçerek Ayastefanos’da (Yeşilköy) beklemeye başladı. Bir araya gelen Osmanlı ve Rus heyetleri 1878 Ayastefanos Antlaşması’nı imzalayarak savaşa son verdi

AYASTEFANOS (YEŞİLKÖY) ANTLAŞMASI
• Ayastefanos Antlaşması’nın maddelerine göre Romanya, Sırbistan ve Karadağ’ın bağımsızlıkları tanınarak Osmanlı Devleti’nden ayrıldı
• Büyük Bulgaristan Prensliği kurularak Osmanlı Devleti’ne bağlandı.
• Bosna-Hersek’in Rusya ve Avusturya tarafından ortaklaşa himaye edilmesine karar verildi.
• Kars, Ardahan, Batum ve Doğubeyazıt Rusya’ya bırakıldı.
• Girit, Teselya ve Arnavutluk’ta ıslahatların yapılması karar altına alındı.
• Ayastefanos Antlaşması ile çıkarları zedelenen iki devlet Avusturya ile İngiltere oldu
• Avusturya kısa süre içinde bu antlaşmanın düzeltilerek yenilenmesini talep etti
• İngiltere, Avusturya ile bir araya gelerek Ayastefanos Antlaşması’nın uluslararası bir konferansta ele alınması konusunda ortak karar aldı.
• Kongrenin Almanya’da toplanması kararlaştırıldı
• Bu süreçte İngiltere, Rus tehlikesinden Osmanlı Devleti’ni koruma amacıyla Kıbrıs Adası’na yerleşmek istedi ve isteği Osmanlı tarafından kabul edilince Kıbrıs’ın İngiltere tarafından işgalinin önü açılmış oldu

BERLİN KONGRESİ (1878)
• 1878’de Almanya’nın başkenti Berlin’de Osmanlı Devleti, Rusya, İngiltere, Avusturya, Fransa, İtalya ve Almanya devletleri bir araya geldi
• Ayastefanos Antlaşması’nın maddelerinde yapılacak değişikliklerin görüşüldüğü kongredir
• Bir ay süren çalışmalar neticesinde 1878 Berlin Antlaşması imzalandı.

SPONSOR REKLAMLAR ---

ALINAN KARARLAR
• Berlin Antlaşması’na göre Romanya, Sırbistan ve Karadağ resmen bağımsız oldu.
• Büyük Bulgar Krallığı üç parçaya bölündü: Osmanlı Devleti’ne vergi verecek olan Bulgar Prensliği, idari özerkliğe sahip Doğu Rumeli Eyaleti ve Osmanlı Devleti’ne bağlı Makedonya oluştu.
• Bosna-Hersek, yönetimi geçici olarak Avusturya’ya bırakıldı.
• Islahat yapılması şartıyla Makedonya, Osmanlı Devleti’ne bırakıldı.
• Doğubayazıt’ın Osmanlı Devleti’ne verilmesi şartıyla Kars, Ardahan ve Batum Ruslara bırakıldı
• Avrupalı devletler Girit Adasında Rumların lehine ve Ermeniler için Doğu Anadolu’da ıslahatların yapılmasını istedi düzenlemelerin yapılması istedi.
Ermeni meselesi ilk kez bu kongrede ortaya çıkmıştır

Not: Avrupalı büyük devletler Osmanlı Devleti’nin toprak bütünlüğünü koruma siyasetinden vazgeçtiğini 1878 Berlin Antlaşması ile açıkça ortaya koydu. XIX. yüzyıl boyunca “Denge Stratejisi” yürüten Osmanlı Devleti, Almanya ile siyasi ve askerî alanda yakınlaşma dönemini başlattı

Leave a Reply