10. Sınıf Tarih Dersi 6. Ünite Ders Notları

10. Sınıf Tarih Dersi 6. Ünite Ders Notları

10. Sınıf Tarih Dersi 6. Ünite Ders Notları ile ilgili makalemizde sizlere Kısa ve Özet bilgiler vereceğiz. Bildiğiniz gibi Ünitemizin adı Sultan ve Osmanlı Merkez Teşkilatıdır. Bu Ünitede Osmanlı da Devlet yönetimi, Harem, Enderun gini konular işlenmektedir.  Genel kapsamda ise Topkapı sarayı hakkında bilgiler verilmektedir. Diğer Ünitelere ait ders Notlarına ulaşabilmeniz için 123456-7 şeklinde sıraladığımız ünite numaralarına tıklayabilirsiniz. Ayrıca 10. Sınıf Tarih Dersi 6. Ünite kitap Cevaplarına ve 6. Ünite Konu tarama testlerine göz atmanızı tavsiye ederiz.

SPONSOR REKLAMLAR

6. ÜNİTE: SULTAN VE OSMANLI MERKEZ TEŞKİLATI

6.1. OSMANLI’NIN KALBİ: TOPKAPI SARAYI

-Osmanlı Devleti’nde bilinen ilk sarayı Orhan Gazi Bursa’da yaptırmıştır.
-I. Murad Devri’nde Edirne Sarayı kullanılmıştır.
-İstanbul’un Fethi’nden sonra İstanbul Üniversitesi yakınlarında Eski saray kullanılmıştır.
-Cihan hâkimiyetinin ve gücün sembolü kabul edilen Topkapı Sarayı, 1465-1478 yılları arasında Fatih Sultan Mehmet tarafından Sarayburnu mevkide yaptırılmıştır.
-Topkapı Sarayı şehir kültürünün oluşumu ve gelişiminde örnek bir modeldir.
-Saray padişahlar için bir baba ocağı sayıllır.
-Padişah, ailesi ile birlikte sarayda ikamet eder ve devleti buradan yönetir.
-Saray, devlet kademesinde görev alacak devlet adamlarının yetiştirildiği en önemli eğitim merkezidir.
-XIX. yüzyıla kadar devletin merkezi konumunda olan Topkapı Sarayı,Osmanlı Devleti’nin yönetim sistemine göre biçimlendirilmiştir.
-Saray; Dış saray denilen Birun, İç saray denilen Enderun ve Harem olmak üzere üç ana bölümden meydana gelmiştir .
-Ana giriş kapısı Bab-ı Hümâyun, orta kapı Babüsselam ve padişahın huzuruna açılan Babüssaade kapıları, bölümler arasında geçişi sağlamıştır.

-Birun; Dış saray .

-Saray muhafızları ve çalışanları burada yer alırdı
-Adalet kasrı, hastane, mutfaklar, ahırlar, erzak odaları, odun ambarları, çalışanların koğuşları, kayıkhaneler, bostanlar, bahçeler, cirit oyunu ve ok atış talimleri için alanlar ve küçük meydanlar bulunurdu.

SPONSOR REKLAMLAR

-Enderun, İç saray.

– II. Murad tarafından devlet adamı yetiştirmek için ilk defa Edirne Sarayı’nda kuruldu.
-Fatih tarafından Topkapı Sarayı’nda da uygulandı.
-En seçkin devşirme çocuklarının eğitildiği ve Osmanlı devlet sisteminin üst düzey yöneticilerinin yetiştirildiği bir okul niteliğindeki Enderun Mektebi bu bölümde yer alırdı.
-Padişahın özel hizmetlerini gören devşirmeler yani iç oğlanlar burada eğitilirdi. Özel olarak seçilen ve eğitilen bu gençlere Türkçe, Arapça, Farsça, matematik, tarih, edebiyat, müzik ve güzel sanatlar dersleri verilir; cirit ve ok atma, ata binme, kılıç kullanma ve güreş en iyi şekilde öğretilirdi.
-Asıl amaç devlet yönetiminde görev alacak nitelikli insanlar yetiştirmekti.
-Arz Odası ve Kutsal Emanetler’in de yer aldığı Hırka-i Saadet Dairesi başta olmak üzere Büyük ve Küçük odalar, Doğancı Koğuşu, Seferli Odası, Kiler Odası, Hazine Odası ve Has Oda Enderun bölümünde bulunurdu.

Harem

,Padişahın özel hayatını sürdürdüğü bölümdür.
-Padişahın evi olan haremde, padişahın ailesi ve cariyeler bulunurdu.
-Hanedan üyeleri ve darussaade ağası dışında hiç kimse buraya giremezdi.
-Haremde Enderun’dakine benzer bir eğitim ve teşkilat sistemi vardı.
-Disiplin ve protokol kurallarının geçerli olduğu Haremde cariyeler; edebiyat, müzik, güzel sanatlar, el işleri, güzel konuşma, zerafet öğrenirler ve beylerbeyi, sancakbeyi, vezir gibi üst rütbeli devlet adamlarıyla evlenirlerdi.
-Darussade dairesi, şehzade mektebi, padişah için yemek yapılan Kuşhane mutfağı, Kadın Efendiler Dairesi ve hazine; Haremde yer alırdı.

-Saray Görevlileri

-Osmanlı Devleti, kendine has protokol kurallarıyla tarihe mal olmuş büyük devletlerdendir. Yönetimde mutlak söz sahibi olan padişah bile mütevazı sarayda, protokol kuralları çerçevesinde yaşamıştır.
-Sarayın Birun kısmında padişaha, dolayısıyla devlete hizmet eden ve saray halkı denilen birçok görevli bulunmaktadır.
Bu görevliler, Saray-ı Hümâyun’da ikamet etmezdi.
İlmiye mensupları; Hacegân, Eminler ve Erbâb-ı Hizmet olarak üç gruba ayrılırdı .

Birun’daki Görevliler

Hacegân

Müneccimbaşılar: Gelecekle ilgili tahminlerde bulunankişilerdir.
-Hekimbaşılar: Sarayda bulunan hekimlerin başıdır.
-Padişah hocaları : Yüksek ilmiye rütbesiyle hizmet eden hocalardır.

Eminler

Şehremini: Sarayın ihtiyaçlarına, kamu binalarının tamirat ve bakım işlerine bakan kişidir.
Darphane emini : Para basımından sorumlu olan kişidir.
Matbah-ı amire emini: Sarayın mutfak işlerinden sorumlu olan kişidir.

SPONSOR REKLAMLAR

Erbâb-ı Hizmet

Emir-i âlem: Saltanat sancaklarından sorumlu olan kişidir.
Kapıcılar kethüdası: Sarayın kapılarını bekleyen görevlilerin başıdır.
Çaşnigir başı: Sofra hizmetlerini görenlerin başıdır.
Bostancılar: Sarayın bahçesi, bostanı ve sahillerinden sorumlu kişilerdir.
Ehli Hiref: Saray sanatkârlarıdır.
Çavuşbaşı: Divân-ı Hümâyun’da teşrifat hizmeti ve mübaşirlik yapan görevlilerin başıdır.

Enderun’daki Görevliler

Enderun-ı Hümâyun bölümünde hizmet edenlere Enderun halkı veya hademeleri adı verilirdi.
Has odabaşı: Has Oda’nın amiridir.
Silahdar ağa: Padişahın silahlarından sorumlu olan kişidir.
Çuhadar ağa: Padişahın kaftan ve kürklerine bakan görevlidir.
Rikabdar: Padişahın çizme ve ayakkabılarından sorumlu kişidir.
Tülbent ağası: Padişahın sarıklarını ve çamaşırlarını muhafaza eden kişidir.
Kapı ağası: Sarayın genel sorumlusu ve sarayda padişahın mutlak vekilidir.
-Enderun’daki diğer görevliler ise Babüssade Kapısı’nı muhafaza eden ak ağalar, acemiler ve devşirmelerdi.

Harem’deki Görevliler

Saray ağası: Sarayın temizlik ve düzeninden sorumluydu.
Saray kethüdası: Saray kapısını bekleyen görevlileri idare ederdi.
Hazinedar ağa : Harem-i Hümâyun’un masrafları ile ilgilenirdi.
Darüssade ağası:Padişahın evi olan Harem-i Hümâyun bölümünün genel sorumlusudur.Derece olarak vezîriâzam ve şeyhülislamdan sonra gelen Darüssade ağasının en önemli görevi, padişahın haremini korumaktı. Ayrıca haremde bulunan görevlilerin terfi ve ceza işlemlerini padişaha arz eder ve tayinlerini yapardı. Haremeyn-i Şerifeyn vakıflarının sorumlusu, sûrre alaylarının düzenleyicisiydi.
-Harem’de ayrıca iç oğlanları, diğer harem ağaları, kethüda ve imam görev yapmaktaydı.

Divân-ı Hümâyun,

-Merkez teşkilatının en önemli kurumudur.
-Orhan Bey zamanında kuruldu.
-Devlet kurulu anlamına gelen Divân-ı Hümâyun’da siyaset, hukuk, sosyal, ordu, ekonomi ile ilgili her türlü konu görüşülüp tartışılır ve padişahın onayı ile karara bağlanırdı.
-Divan toplantıları Topkapı Saray’ında, Osmanlı Devleti’nin cihanşümul özelliğini ortaya koyan Kubbealtı denilen salonda yapılırdı.
-Toplantı sonrası alınan kararlar sadece Osmanlı’yı değil aynı zaman da bütün dünyayı ilgilendirirdi.
-Orhan Bey zamanından Fatih Dönemi’ne kadar Divan toplantıları her gün yapılmaktaydı.
Fatih’le birlikte toplantılar haftada dört güne indirilmişti.
-Divân-ı Hümâyun; günümüzde Danıştay, Yargıtay, Anayasa Mahkemesi, Bakanlar Kurulu gibi kurumların görevini yerine getiren önemli bir kuruldu.
-Divan’da alınan kararlar Osmanlı hukukuna göre kanun sayılırdı.

-Divân-ı Hümâyun;

din ve millet ayrımı yapmaksızın, hangi meslek grubundan olursa olsun herkese açıktı.
-Herhangi bir şekilde haksızlığa uğradığını düşünen ve mahallî kadılarca yanlış hüküm verildiğine inananlar, davalarını Divan’a getirebilirdi.
-Ayrıca askerî sınıf ve vakıf mensuplarından şikâyetçi olanlar için de Divan her zaman açıktı.

SPONSOR REKLAMLAR

Divân-ı Hümâyun üyeleri

-Divân-ı Hümâyun üyeleri ve görevleri şöyleydi;
-Vezîriâzam: Siyasi ve askerî konularda geniş yetkilere sahipti. Padişahın mutlak vekiliydi ve padişahın mührünü taşırdı.
-Vezirler: Sayıları dönem dönem değişen vezirler devlet işlerinde vezîriâzama yardımcı olurdu.
Kazaskerler: Anadolu ve Rumeli kazaskerleri Osmanlı yargı ve eğitim teşkilatı ile taşra idaresinden sorumluydu.
-Defterdarlar: Anadolu ve Rumeli defterdarları Osmanlı maliyesinden sorumluydu.
-Nişancı: Padişahın tuğrasını çeker, tımar ve zeametlerin kayıtlarını tutar, devletin iç ve dış yazışmalarını yapardı.
-Yeniçeri Ağası: Sadece vezir rütbesi alan Yeniçeri Ağası askerin başı olarak toplantılara katılırdı.
-Kaptanıderya: XVI. yüzyıldan itibaren donanma komutanı olarak Divan’a katılmıştır.

6.2. PADİŞAH, HANEDAN VE KANUNNAME-İ ALİ OSMAN

-Osmanlı Devlet anlayışında ülkenin ve devletin tek sahibi padişahtır.
-Mutlak otorite olan padişahı, mührünü verdiği vezîriâzam temsil ederdi.
-Divân-ı Hümâyun’da bulunan diğer vezirler ise danışman konumundaydı.
-Eski Türk devlet geleneğine göre ülke, hanedanın ortak malı kabul edilirdi.
-Bazı padişahlar tahttan indirilmişse de hanedanın hâkimiyeti hiçbir zaman değişmezdi.
-Bütün devlet işleri padişahın kontrolündeydi ve kanunlar mutlaka padişahın emri olarak çıkardı.
-Padişah ölünce yaptığı bütün icraatlar, atamalar geçerliliğini yitirirdi.
-Osmanlı Devleti’nde merkezî otoritenin güçlendirilmesi ve istikrarın sağlanması için bazı uygulamalara gidilmiştir. Bunlardan ilki, veraset sisteminde yapılan düzenlemelerdir.
-I. Murad Dönemi’nde kabul edilen “Devletin toprakları padişah ve oğullarınındır.” ilkesi
yerini Fatih Devri’nde “Devletin toprakları padişahındır.”anlayışına bırakmıştır.
-Merkezî otoritenin güçlendirilmesindeki bir diğer uygulama devletin bekası için padişahlara kendi kardeşlerini öldürme izninin verilmesidir.
Fatih’e kadar saltanat üzerinde hak iddia edenlerin meydana getirdiği karışıklıklar ve özellikle Fetret Devri’nde yaşanan taht mücadeleleri, devletin bütünlüğünü tehlikeye sokmuştur.
-Fatih Kanunnamesi olarak da bilinen “Kanunname-i Ali Osman”ı oluşturmuştur.
-Divân-ı Hümâyun toplantılarına 1475 yılına kadar padişahlar başkanlık ederken Fatih’ten itibaren vezîriâzamlara geniş yetkiler verilmiş ve padişahın mutlak vekili olarak Divân-ı Hümâyun’a başkanlık etmeye başlamıştır.
-Padişah ise Kubbealtı ‘nda kafesle ayrılan bir bölümden dilerse toplantıları takip etmiştir.
-Bu uygulama ile Divân-ı Hümâyun bir danışma kurulu hâline dönüşmüştür.
-Merkezî otoriteyi güçlendirmek için yapılan bir başka düzenleme de haremden evlenme usulünün uygulanmasıdır.
-Merkezî otoriteyi güçlü kılmak için yapılan diğer uygulama ise müsadere usulüdür.
-Müsadere, Haksız yollarla servet edinenleri cezalandırmak amacıyla devlet tarafından kişinin malına el konulması sistemidir.
-Müsadere sistemi, kanuni sınırlamalarla kişisel mülk ve servetin veraset yoluyla ailelerin
elinde toplanmasını engellemiştir. Böylece devşirmeler arasında aristokratik bir sınıf oluşmamıştır.

Siyasetnamelerde Padişahların Vasıfları

-Siyasetname türündeki eserlerin çok eskilere giden bir geleneği vardır.
-Siyasetname veya nasihatname türündeki eserler, Osmanlı devlet yönetiminde de özellikle yöneticiler için çok önemli bir yere sahiptir.
-Bu eserler siyasi kitaplar,fermanlar,adaletnamelerve layihalar şeklinde de karşımıza çıkar.
-Osmanlı Devleti’nde ilk siyasetname Şeyhoğlu Mustafa tarafından kaleme alınan “Kenzü’l-Küberâ” ve “Mehekkül Ulemâ”dır.
-Sultan II. Murad’ın oğluna nasihatı “Nasıhat-ı Sultan Murad” padişahlar tarafından yazılan nasihatname geleneğine ait önemli örneklerden biridir.
-Osmanlı siyasetname geleneğine göre padişahta bulunması gereken vasıflardan en önemlisi adaletli olmasıdır.
-İnsaflı, olgun, dürüst olmalı ayrıca yalan ve iftiradan sakınmalıdır.
-Vefakâr olmalı, verdiği sözü yerine getirmelidir.
-İffet, hikmet sahibi ve cesur olmalıdır.
-Yönetici ve diğer kadroları seçerken liyakati gözetmeli, tayin, terfi ve görevden alımlarda çok dikkatli davranmalıdır.
-Divan üyeleri, tecrübeli devlet adamları, din adamları, ilim adamları ve askerlerle fikir alış verişinde bulunmalıdır
-Verilen emirden sonra işin yapılıp yapılmadığını takip etmelidir.
-Devlet memurlarındanve halkın durumundan haberdar olmak için casuslar atamalıdır.
-Halkı aydınlatmak için gönderilen vaizlerin hurafelerle halkı kandırmamasına dikkat etmelidir.
-Halkın malını, ırzını korumalı ve vergiyi zamanında adilce almalıdır.
-Akrabaları ve adamları halka zulmetmemelidir.
– Kendisine emanet edilen devlet hazinesini boş yere harcamamalıdır.
-İhtiyaç yokken cami ve medrese inşa etmemeli, özellikle yolların bakımı, tamiri ve emniyetine dikkat etmelidir.
-Kendine sığınan yabancılara devletin şerefi için uygun işler vermelidir.
-Halka kendini sevdirmeli, halkı sevmeli, askeri korumalıdır.
-Dinlenme ve eğlenceden ölçüler içinde geri kalmamalıdır.

Şehzadelerin Eğitimi

Padişahın erkek çocuklarına şehzade denir.
Doğum haberi bir hatt-ı hümâyunla vezîriâzama bildirilirdi.
Devlet için resmî bir olay kabul edilen şehzade doğumu, bir bayram niteliğindeydi. Şehzadelerin hizmetlerinin karşılanması için annesi tarafından “usta” denilen
genç kızlar seçilirdi.
-Baş lala dâhil ağa rütbesine sahip olan üç kişi şehzadeye yardımcı olmak için atanırdı.
-Osmanlı Devleti, şehzadelerin eğitimine çok önem vermiştir.
-Saray geleneğine göre dört yaşına gelen şehzade, haremdeki Şehzadegân Mektebinde ilk eğitimine başlardı.
“Bed-i Besmele Merasimi” ile şehzadeye, besmele öğretimi ile ilk dersi şeyhülislam verirdi.
-Devletin en iyi hocaları, geleceğin padişahlarını yetiştirmek için görevlendirilirdi.
-Şehzadeler eğitim hayatı boyunca Kur’an-ı Kerim, tarih, coğrafya,Arapça, Farsça dersler alır; ok ve yay yapmayı, güzel yazı yazmayı öğrenirdi.
-Padişahlar, devletin kuruluş dönemlerinde kardeşlerine ve şehzadelere yönetimde görevler verirdi.
-I. Murad Dönemi’nden itibaren şehzadeler on dört on beş yaşına geldiklerinde, sancakbeyi olarak görevlendirilmeye başlandı.
-Sancaklara vali olarak atanan şehzadelere “Çelebi Sultan” denirdi.
-Sancağa çıkma izni verilen şehzadeler, Şehzade Alayı denilen büyük bir törenle başkentten uğurlanırdı.
-Sancağa çıkan şehzadenin yanında “Lala” denilen tecrübeli bir devlet adamı bulunurdu.
-Hanedan üyesi bir yönetici tarafından yönetilen halkın, daha huzurlu olacağı ve devlete karşı daha itaatkâr davranacağı beklenirdi.
-Sancak gelirlerine sahip olan şehzadelerin masrafları da devlet hazinesine yük olmaktan çıkardı.
-Sancaklarda şehzadelerin başkanlık yaptığı, Divân-ı Hümâyun’un benzeri Şehzade Divanları vardır.
-Amasya, Manisa, Konya, Trabzon gibi şehzade Sancakları özel yömetimli yerler olmuştur.
-Sancağa çıkma usulüyle yetişen son padişah III. Mehmet’tir.

10. Sınıf Tarih Dersi 6. Ünite Ders Notları İNDİR

Aşağıdaki videoyu İzleyerek Konu hakkında Daha fazla bilgi edinebilirsiniz.

SPONSOR REKLAMLAR

Leave a Reply